یعنی چه
در لغت به معنی دگرگون شدن رنگ پوست و ایجاد لکهای تیره (سیاهی متمایل به سرخی) بر رخسار است که بر اثر لاغری، بیماری، آفتابزدگی یا اندوه پدید میآید. همچنین به اثر و آسیب ناشی از چشمبد یا تماس و آزار جن و شیطان نیز اطلاق میشود.
تلفظ
این واژه در معنای غالب به صورت سَفْعَة (Saf'ah) تلفظ میشود. در برخی کاربردهای خاص مانند اشاره به یک دانه هندوانه ابوجهل، به صورت سُفْعَة (Sof'ah) نیز خوانده شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «لکه تیره صورت»، «اثر چشمزخم» یا «تغییر رنگ چهره بر اثر بیماری و اندوه» کاربرد دارد.
به انگلیسی
با توجه به بافت متن، معادلهای انگلیسی آن شامل واژههای مربوط به لک و تغییر رنگ پوست یا تاثیرات ماورایی و آسیبهای پنهان است.
به عربی
در خود زبان عربی، کلماتی مانند کلف به معنی ککومک یا شحوب به معنی رنگپریدگی شدید، نزدیکترین مترادفهای اسمی به این واژه هستند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن شامل اصطلاحاتی چون لک رخسار، تیرگی پوست ناشی از رنج یا آفتاب، و در متون روایی به معنی آسیب و نشانهٔ چشمزدگی است.
در قرآن
خود واژهٔ اسمی «سفعة» در قرآن نیست، اما فعل مشتق از این ریشه در آیه «كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ» به کار رفته که به معنای گرفتن و کشیدن موی جلوی سر با قهر، شدت و خواری است.
نماد چیست
این واژه در ادبیات دینی و اخلاقی نماد ظاهر شدن آثار گناه، حسد، یا آسیبهای ماورایی (مانند شیطان و چشمزخم) در ظاهر و چهرهٔ انسان است که شادابی و صفا را از بین میبرد.
جمعبندی و توضیح کامل سفعة
واژهٔ «سفعة» یک اصطلاح اصیل عربی با بار معنایی مادی و معنوی است که به متون ادبی و روایی فارسی راه یافته است. در بعد مادی، این واژه به هرگونه تغییر رنگ پوست، لکههای تیره مایل به سرخ، یا اثر سوختگی و آفتابزدگی بر چهره اشاره دارد که شادابی رخسار را مخدوش میکند.
در بعد معنوی و ماورایی، سفعة نشانهای از یک آسیب پنهان مانند چشمزخم یا آزار اهرمنی و شیطانی تلقی میشود؛ همانطور که در احادیث نبوی آمده، وجود این لکه و تیرگی ناگهانی در چهره، به عنوان نشانهٔ فیزیکی بروز چشمزخم (النظرة) معرفی شده است.
ریشهٔ این واژه (سفع) مفاهیمی چون سیلی زدن، داغ کردن و با شدت گرفتن را در خود دارد که در قرآن کریم نیز فعل آن برای توبیخ شدید ستمگران به کار رفته و در مجموع، باری از رنج، آسیب یا دگرگونی ناخوشایند ظاهر را دلالت میکند.