یعنی چه
این واژه در اصل یک صورت فعلی و مصدری عربی از ریشه (ض ح و) است. در حالت فعلی به معنای قرار گرفتن در معرض پرتو خورشید و تحمل سوزش آفتاب است و در حالت مصدری باب تفعل (تَضَحّی) به معنای غذا خوردن در آغاز روز (چاشت) یا قربانی کردن به کار میرود.
تلفظ
این کلمه بسته به کاربرد آن دو نوع تلفظ دارد؛ در وجه فعلی قرآنی به صورت «تَضْحیٰ» (Tazhā) و در وجه مصدری به صورت «تَضَحّی» (Tazahhi) خوانده میشود.
در جدول
در پاسخ به سؤالات جدول کلمات متقاطع، واژه چهار حرفی «تضحى» به عنوان معادل آفتابزدگی یا چاشتخواری شناخته میشود.
به انگلیسی
با توجه به جنبههای معنایی مختلف، واژگان معادل انگلیسی آن شامل قرارگیری در برابر آفتاب و قربانی کردن است.
به عربی
در زبان عربی این واژه به معنای آشکار شدن در برابر خورشید و آسیب دیدن از گرمای روز است.
به فارسی
برگردان دقیق این واژه در زبان فارسی با توجه به بافتار متن، واژههایی نظیر آفتابزدگی، چاشتخوردن یا فداکاری و قربانی کردن است.
در قرآن
این کلمه تنها یک بار در قرآن کریم در آیه ۱۱۹ سوره مبارکه طه («وَأَنَّكَ لَا تَظْمَأُ فِيهَا وَلَا تَضْحَى») آمده است که در توصیف آسایش حضرت آدم در بهشت میفرماید: تو در آنجا نه تشنه میشوی و نه حرارت آفتاب آزارت میدهد.
نماد چیست
در تفاسیر معنوی و متون ادبی، این واژه نمادی از رویارویی با سختیها، گرما و فشارهای فرساینده دنیاست که در تقابل با آرامش مطلق و بیرنج بهشت قرار میگیرد.
جمعبندی و توضیح کامل تضحى
واژه «تضحى» یک لفظ اصیل فارسی نیست، بلکه یک ساختار فعلی و مصدری وامگرفته از زبان عربی (ریشه ضحو/ضحی) است که راه به ادبیات دینی و متون کهن فارسی یافته است. این کلمه دو وجه معنایی متمایز دارد؛ وجه اول آن که در قرآن کریم نیز به کار رفته، به معنای در معرض آفتاب شدید قرار گرفتن و تحمل سوزش خورشید است. وجه دوم آن که در قالب مصدر باب تفعل کاربرد دارد، به امور بامداد، چاشت خوردن و یا قربانی کردن دلالت میکند.
در زبان فارسی معیار امروزی، این کلمه به عنوان یک واژه مستقل کاربرد روزمره ندارد و بیشتر در فضاهای قرآنی، تفسیری و یا به عنوان یک واژه چالشی چهار حرفی در جدولهای کلمات متقاطع مورد توجه قرار میگیرد. ریشهشناسی آن نشان میدهد که با واژگان آشنایی چون «ضحی» (بامداد) و «اضحی» (عید قربان) همخانواده است.