معنی
این عبارت از دو فعل ماضی عربی «عَزَّ» (از ریشه عزت به معنی قدرت و شکستناپذیری) و «جَلَّ» (از ریشه جلال به معنی عظمت و بزرگی) تشکیل شده است و به معنای «گرامی، عزیز و بزرگوار است» میباشد.
یعنی چه
عبارت «عزّ و جلّ» یک جمله فعلیه دعایی و ستایشی است. گرچه فعلها ماضی هستند اما معنای استمراری دارند؛ یعنی خداوند همواره و در همه حال دارای قدرت مطلق، نفوذناپذیری و عظمت بیانتها بوده و هست.
مترادف
این واژهها و عبارات همگی در فرهنگ اسلامی برای بزرگداشت، تنزیه و ستایش نام خداوند به کار میروند.
متضاد
برای خداوند متعال متضادی متصور نیست؛ اما از نظر ریشه لغوی، متضاد «عزّ»، ذلت و خوار شدن و متضاد «جلّ»، کوچکی و حقارت است.
هم خانواده
واژههای بخش اول از ریشه ثلاثی مجرد «ع ز ز» و واژههای بخش دوم از ریشه «ج ل ل» مشتق شدهاند.
جمله سازی
تلفظ
این عبارت در زبان عربی به صورت فتحهدار روی تمامی حروف خوانده میشود (عَزَّ وَجَلَّ) و در زبان فارسی معمولاً بدون تلفظ تشدیدهای پایانی و به صورت روان «عَزُّ وَ جَل» یا «عَزّ وُ جَل» نیز بیان میشود.
نماد چیست
این عبارت نماد مکتوب و کلامی برای تعظیم پروردگار است. در متون مذهبی و چاپی گاهی از نمادهای مینیاتوری و ترکیبی نظیر (ﷻ) یا عبارات خوشنویسیشده در پرانتز برای نمایش اختصاری آن استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل عزوجل
عبارت «عزّ و جلّ» یک ترکیب ثنایی و تکریمی در فرهنگ و ادبیات اسلامی است که بلافاصله پس از ذکر نام خداوند (الله) به کار میرود. این واژه برخلاف تصور عمومی بخشی از نام خدا نیست، بلکه جملهای دعایی و وصفی است که دو صفت بنیادین پروردگار یعنی «قدرت و شکستناپذیری» (عزّ) و «شکوه و عظمت» (جلّ) را به طور همزمان یادآوری میکند.
بر اساس ریشههای عربی، این عبارت نشاندهنده پایداری و استمرار صفات جلال و جمال الهی است. جالب توجه است که خودِ این ترکیب پیوسته در متن قرآن نیامده است، اما ریشهها و مشتقات مفرد آن مانند «العزیز» و «ذو الجلال و الإکرام» به وفور در آیات قرآنی برای توصیف خداوند متعال استفاده شدهاند.