یعنی چه
این عبارت کنایهای ادبی در فرهنگ و سنتهای پوشش ایران باستان و دوران اسلامی است. در گذشته به جای رنگ سیاه خالص، جامه و پیراهن را در خُمِ «نیل» (ماده رنگی لاجوردی و کبود تیره) فرو میبردند تا رنگی تیره پیدا کند؛ این کار نشانه آشکار ماتمزدگی، دگرگونی حالت روحی از شادی به غم، و گاه در متون ادبی آلودگی و تغییر وضعیت معنوی انسان بود.
تلفظ
تلفظ واژگان این ترکیب به صورت «جامه» (jā-me)، «در» (dar)، «نیل» (nil) و «کشیدن» (ke-ši-dan) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کنایه ادبی به عنوان نشانه سوگواری یا سیاهپوش شدن، عبارت ۱۴ حرفی «جامه در نیل کشیدن» است.
به انگلیسی
برای مفاهیم کنایی سوگواری از اصطلاحات مربوط به لباس عزا و برای معنای تحتاللفظی از عبارات مربوط به رنگآمیزی با نیل استفاده میشود.
به arabic
معادلهای مفهومی آن در زبان عربی به پوشیدن جامه عزا و سوگواری دلالت دارند.
به فارسی
معادلهای این عبارت ادبی در زبان فارسی شامل ترکیباتی همچون جامه به نیل فروبردن، دلقِ کبود ساختن، سیاهپوش شدن و جامهٔ عزا بر تن کردن است.
نماد چیست
این اصطلاح در سنت ادبی نماد بارز ماتمزدگی و عزاداری است. همچنین در ادبیات عرفانی گاهی به عنوان نماد عاشقی، بدنامی رندانه (نیلِ محبت) و یا آلودگی به گناه و دگرگونی معنوی (در صورتهایی مانند نیل عصیان زدن) به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل جامه در نیل کشیدن
عبارت کنایی و زیبای «جامه در نیل کشیدن» ریشه در آیینها و سنتهای کهن پوشش در ایران دارد. در دوران گذشته، رسم بر این بود که افراد به هنگام مواجهه با مصیبت و سوگ عمیق، جامههای خود را در خم نیل (ماده رنگی لاجوردی و سرمهای تیره حاصل از گیاه وسمه یا نیل) فرو میبردند تا ظاهری تیره و کبود پیدا کند و بدین ترتیب، مراتب ماتمزدگی خود را به نمایش بگذارند. شاعران بزرگی چون خاقانی و حافظ نیز در اشعار خود به این رسم کبودپوشی و نیلکشی جامهها اشاره داشتهاند.
از نظر واژهگزینی و روابط ادبی، این اصطلاح بیشتر یک تصویر کنایی-استعاری است و معادل کلماتی چون ارزقپوش شدن یا جامه سیاه کردن به شمار میرود. واژه «جامه» خود ریشه در زبان فارسی میانه (پهلوی) دارد. شایان ذکر است که این ترکیب پدیدهای کاملاً پارسی و زاییده فرهنگ سنتی ایران است و کاربرد یا ریشه مستقیم قرآنی ندارد. در نهایت، این عبارت افزون بر معنای تحتاللفظی رنگآمیزی پارچه، تجلیگر اندوه شدید، مصیبت و تغییر وضعیت روحی انسان از شادمانی به سوگ است.