یعنی چه
دهاء در لغت به معنای تیزهوشی و جودت فکر است که میتواند در جهت مثبت (خرد سیاسی و تدبیر) یا در جهت منفی (عقل معاش، گربزی و فریب) به کار رود.
تلفظ
این واژه به فتح دال تلفظ میشود و در شعر و نثر فارسی اغلب به صورت مخفف و بدون همزه پایانی یعنی «دَها» نیز به کار میرود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ واژهٔ دهاء به عنوان معادل زیرکی و هوشمندی، یک کلمهٔ ۴ حرفی است.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، واژگانی که مفهوم هوش آمیخته به سیاست یا مکر را برسانند به عنوان معادل انگلیسی آن استفاده میشوند.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و از ماده (د هـ ی) است که به معنای باهوش و کاردان شدن متمایز میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن ترکیبی از واژههای مربوط به هوش و سیاست فردی مانند زیرکی، خرد، تیزبینی و کاردانی است.
در قرآن
کلمه دهاء یا مشتقات مستقیم آن مانند داهی در متن قرآن کریم به کار نرفتهاند، هرچند مفاهیم همسو با آن مثل مکر یا کید در آیات دیده میشوند.
نماد چیست
در نمادشناسی فرهنگی و ادبیات، دهاء یادآور هوش سرشار سیاسی، تدبیر عمیق و گاهی رندی و نقشه کشیدنهای پنهانی است.
جمعبندی و توضیح کامل دهاء
واژه دهاء یک مفهوم دووجهی در زبان و ادبیات است که ریشه در زبان عربی دارد. این کلمه از یک سو به معنای نابغه بودن، تیزهوشی فراوان و حسن تدبیر است و از سوی دیگر میتواند به زیرکیهای مکارانه، عقل ابزاری و فریبکاری اشارت داشته باشد.
در شعر فارسی، شاعرانی همچون ناصرخسرو این واژه را بیشتر در جبهه منفی و به معنای مکر دنیوی به کار بردهاند، در حالی که نظامی و خاقانی آن را به عنوان نمادی از خرد، سیاستمداری و هوش بالا ستودهاند. در بازیهای فکری و جدول نیز این کلمه با ساختار چهار حرفی خود به عنوان پاسخِ مترادف زیرکی شناخته میشود.