یعنی چه
قلقله در لغت به معنای لرزش، تکان خوردن و اضطراب است. در اصطلاح علم تجوید و قرائت قرآن، عبارت است از آزاد کردن یا رها کردن صدای حرف از مخرج آن در حالت سکون، به طوری که یک پژواک و تکان مختصر بدون ایجاد صدای حرکت (فتحه، کسره، ضمه) شنیده شود تا صدا واضح به گوش برسد.
تلفظ
این اصطلاح به صورت قَلْقَلَه تلفظ میشود که از ریشه رباعی مضاعف (قلقل) شکل گرفته است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این واژه بر اساس تعداد حروف خودِ کلمه برابر با ۸ حرف است. همچنین حروف شامل این صفت ۵ حرف هستند که در عبارت «قطب جد» خلاصه میشوند.
به انگلیسی
در آواشناسی و متون انگلیسی تجوید، برای این صفت از معادلهای توصیفی مانند صدای بازتابی یا جهشی استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در منابع علوم قرآنی به همین صورت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این اصطلاح لغوی شامل لرزش، تکان خوردن، ارتعاش صدا و پژواک صوتی در هنگام تلفظ است.
در قرآن
صفت قلقله جزء متن و کلمات قرآن نیست، بلکه یک قاعده قرائتی است. این صفت تنها بر روی ۵ حرف (ق، ط، ب، ج، د) مشهور به عبارت «قُطْبُ جَدّ» به شرط ساکن بودن اجرا میشود. قلقله بر دو نوع صغری (در وسط کلمه مثل یَقْتُلُونَ) و کبری (هنگام وقف در آخر کلمه مثل الفَلَقْ) تقسیم میشود.
نماد چیست
این صفت نماد آوایی برای بازتاب و طنین صدا در تجوید است. صفت قلقله علامت یا نماد گرافیکی اختصاصی در متن قرآن ندارد؛ بلکه قرار گرفتن علامت سکون ( ْ ) روی یکی از پنج حرفِ «قطب جد» مانیفست و نشانه اجرای این قاعده است.
جمعبندی و توضیح کامل صفت قلقله
صفت قلقله یکی از قواعد و صفات مهم در علم تجوید قرآن کریم است که به کیفیت تلفظ حروف مربوط میشود. این واژه در لغت به معنای تکان خوردن، جنبش و اضطراب است و در اصطلاح قرائت، به حالتی گفته میشود که صدای حرف ساکن در مخرجش تکان خورده و نوعی پژواک یا ارتعاش صوتی ایجاد کند تا تلفظ آن واضح و آشکار شود.
این قاعده فقط مخصوص پنج حرفِ «ق، ط، ب، ج، د» است که برای آسانی در حفظ، آنها را در عبارت «قُطْبُ جَدّ» جمع کردهاند. هرگاه یکی از این حروف دارای علامت سکون باشد، چه در میان کلمه باشد (قلقله صغری) و چه در آخر کلمه و به هنگام وقف ایجاد شود (قلقله کبری)، باید با حالت لرزش و بازتاب صوتی خوانده شود.
در ساختار رسمالخط قرآنی، نماد ویژهای برای این صفت وجود ندارد و همان علامت سکون روی حروف پنجگانه، راهنمای قاری برای اجرای این صفت آوایی است. یادگیری این صفت به فصاحت و تلفظ صحیح کلمات در تلاوت کمک شایانی میکند.