یعنی چه
دده خلیفه یک واژه یا اصطلاح عام در زبان فارسی نیست، بلکه یک اسم خاص (اعلام تاریخی) است. این لقب متعلق به ابراهیم بن یحیی الآماسی الرومی (معروف به کمالالدین یا قرهدده)، از قاضیان و دانشمندان قرن دهم هجری در بلاد عثمانی است که حواشی و رسالههای متعددی در فقه و ادبیات نگاشته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب اسمی به صورت «دَ دَ خَ لی فِ» است که از ترکیب دو واژه دده (با فتح دال اول و دوم) و خلیفه تشکیل میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این واژه دقیقاً ۸ حرف دارد و به عنوان لقب کمالالدین یا ابراهیم بن یحیی شناخته میشود.
به انگلیسی
چون این عبارت یک اسم خاص تاریخی است، معادل معنایی مستقیم در انگلیسی ندارد و صرفاً به صورت لاتین آوانگاری میشود.
به عربی
در منابع و تراجم عربی و اسلامی، از این شخصیت تاریخی با نام دده خلیفه یا کمالالدین الآماسی یاد شده است.
به فارسی
برگردان معنایی اجزای این ترکیب در فارسی به معنای «پیرِ پیشوا» یا «بزرگِ جانشین» است. با این حال، در زبان فارسی کاربرد عمومی ندارد و فقط به عنوان نام علم برای آن دانشمند قرن دهم هجری به کار میرود.
نماد چیست
این ترکیب از نظر معناشناسی فرهنگی، از دو واژه صوفیانه تشکیل شده است؛ «دده» در فرهنگ ترکی صوفیه نماد پیر طریقت و مرشد تکیه است و «خلیفه» نماد جانشینی دینی و قدرت معنوی. در نتیجه، این لقب نمادی از رهبری معنوی و صوفیانه محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل دده خلیفه
واژه «دده خلیفه» یک اصطلاح یا لغت عمومی در زبان فارسی نیست، بلکه یک اسم خاص تاریخی (اعلام) است که در لغتنامههای معتبری چون دهخدا به عنوان لقب یکی از دانشمندان و قاضیان برجسته قرن دهم هجری (ابراهیم بن یحیی الآماسی الرومی معروف به کمالالدین یا قرهدده) ثبت شده است. وی صاحب تصانیف و حواشی متعددی بر کتب فقهی و ادبی بوده است.
این عبارت از دو جزء ترکی و عربی ساخته شده است؛ «دده» در زبان ترکی به معنای پیر، بزرگ و مرشد تکیه است و «خلیفه» در زبان عربی به معنای جانشین و پیشوا میباشد. ترکیب این دو کلمه در کنار هم احتمالاً به عنوان یک عنوان احترامآمیز صوفیانه یا دینی به این شخصیت تاریخی اطلاق میشده است و امروزه بیشتر در سوالات جدول و متون کهن تاریخ اسلام کاربرد دارد.