یعنی چه
چاه جهنده به چاهی گفته میشود که در درهها یا زمینهای شیبدار حفر شده و آبِ سفرههای زیرزمینیِ تحت فشار، به دلیل بالاتر بودن سطح تراز آب از دهانهٔ چاه، به صورت طبیعی و با فشار به بیرون فوران میکند.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت «چاهِ جَ هَ نْ دِ» (čāh-e jahan-de) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای چاه فورانی یا چاه آرتزین، پاسخ واژه «چاه جهنده» با ۸ حرف است. همچنین واژه خیزچاه نیز به عنوان معادل ۵ حرفی کاربرد دارد.
به انگلیسی
معادل دقیق علمی و انگلیسی این اصطلاح Artesian well است. در زبان عربی به آن بئر ارتوازية و در زبان ترکی Artezyen kuyusu میگویند.
به فارسی
مترادفها و معادلهای فارسی این اصطلاح شامل واژههای «خیزچاه»، «چاه فورانی»، «چاه خودجوش» و «چاه پرفشار» است. متضاد آن نیز «چاه مکشی» یا «چاه معمولی تلمبهای» است که برای استخراج آب نیاز به پمپ دارد.
در قرآن
ترکیب دقیق «چاه جهنده» به عنوان یک اصطلاح زمینشناسی در قرآن مجید وجود ندارد. با این حال، واژه عمومی «بِئر» (چاه) در آیاتی مانند داستان حضرت یوسف یا به صورت کلی مطرح شده است، اما ارتباطی با این پدیده فنی ندارد.
نماد چیست
از نظر استعاری و نمادین، این واژه میتواند نمادی از جوشش و فوران ناگهانی نعمت، استعدادهای پنهانی که بدون محرک خارجی شکوفا میشوند، یا نماد منبع دانش و رزقی باشد که ناگهان از دل زمین آشکار میگردد.
جمعبندی و توضیح کامل چاه جهنده
چاه جهنده که در اصطلاح علمی و جهانی به آن «چاه آرتزین» میگویند، یک پدیده هیدرولیکی طبیعی است. این چاه زمانی شکل میگیرد که یک سفره آب زیرزمینی محبوس بین دو لایه نفوذناپذیر زمین، تحت فشار شدید قرار داشته باشد. با حفر چاه در این نقطه، آب به دلیل سطح بالای پیزومتریک و بدون نیاز به هیچگونه پمپ یا نیروی الکتریکی، تمایل به بالا آمدن دارد و از دهانه چاه به بیرون فوران میکند.
این اصطلاح در زبان فارسی مدرن به عنوان صفت و موصوف وضع شده است تا جایگزینی برای واژه فرانسوی و انگلیسی آرتزین باشد. جزء دوم آن یعنی «جهنده» از فعل اصیل و کهن «جهیدن» گرفته شده که نشاندهنده پریدن و بالا زدن پرفشار آب است. در کاربردهای عمومی و جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه به عنوان معادل چاههای خودجوش فاقد تلمبه شناخته میشود.