یعنی چه
در علم منطق، به قضیهای (جملهای خبری) گفته میشود که در آن به بخشی از مصادیق و افراد موضوع حکم شده باشد؛ به عبارت دیگر، دامنهٔ حکم شامل تمام اعضای موضوع نمیشود، بلکه منحصر به یک یا چند نمونه (بعضی) است. قضیهٔ جزئیه خود به دو دستهٔ موجبهٔ جزئیه (مانند: بعضی انسانها دانا هستند) و سالبهٔ جزئیه (مانند: بعضی انسانها دانا نیستند) تقسیم میشود.
تلفظ
تلفظ این اصطلاح منطقی به صورت عبارتی ترکیبی شامل واژهٔ «قضیه» با کسرهٔ پایانی اضافه و واژهٔ «جزئیه» با سکون زای و سکون همزه تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی، پاسخ این اصطلاح منطقی دقیقاً ۱۰ حرف دارد و به عنوان گزارهای که تمام مصادیق را در بر نمیگیرد شناخته میشود.
به انگلیسی
در منطق جدید و زبان انگلیسی از اصطلاحات Particular proposition یا Particular Judgment برای معرفی این گزارهها استفاده میشود. همچنین در منطق جدید به آن existential proposition (گزاره وجودی) نیز میگویند.
به فارسی
برگردانها و برابرهای فارسی این اصطلاح منطقی شامل واژگانی چون «گزارهٔ جزئی»، «حکم جزئی» و «قضیهٔ محصورهٔ جزئیه» است که برای فهم سادهتر در متون آموزشی به کار میروند.
در قرآن
این اصطلاح تخصصی منطق صوری به صورت لفظی در قرآن نیامده است، اما مفاهیم آن در قالب گزارههایی با سورهای جزئی به وفور دیده میشود؛ مانند آیه ۱۰۰ سوره بقره: «...بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ» (بلکه بیشترشان ایمان نمیآورند) که نمونهای عینی از یک گزاره یا قضیهٔ سالبهٔ جزئیه در مقام تفسیر و استدلال است.
نماد چیست
در منطق سنتی اسلامی از الفاظ «بعضی» یا «برخی» به عنوان سور قضیه استفاده میشود و با حروف لاتین I (برای موجبه جزئیه) و O (برای سالبه جزئیه) نمایش مییابد. در منطق ریاضی و جدید، این مفهوم با نماد سور وجودی ($\exists$) نشان داده میشود و فرمول عمومی آن به صورت $\exists x (Ax \land Bx)$ است.
جمعبندی و توضیح کامل قضیه ٔ جزئیه
قضیهٔ جزئیه یکی از اصطلاحات کلیدی و پایهای در علم منطق صوری و سنتی است که به گزارهها یا جملات خبری اشاره دارد که در آنها حکم صادر شده، تمام اعضای یک مجموعه یا موضوع را در بر نمیگیرد، بلکه صرفاً به بخشی از مصادیق آن (یک یا چند مورد) تعلق دارد. این قضیه دقیقاً در نقطهٔ مقابل «قضیهٔ کلیه» قرار دارد که در آن حکم برای همهٔ افراد موضوع جاری است.
این مفهوم از نظر کیفیت به دو دستهٔ اصلی «موجبهٔ جزئیه» (اثبات ویژگی برای برخی اعضا، مانند: بعضی انسانها شاعر هستند) و «سالبهٔ جزئیه» (سلب ویژگی از برخی اعضا، مانند: بعضی انسانها دانا نیستند) تقسیم میشود. شناخت دقیق این گزارهها در ارزیابی و استخراج نتایج درست در قیاسهای منطقی اهمیت بالایی دارد، چرا که برای مثال، سالبهٔ جزئیه برعکس سایر قضایا، عکس مستوی لازمالصدق ندارد.
اگرچه ریشهٔ لفظی این اصطلاح عربی است و از ترجمهٔ متون منطق یونان باستان وارد منطق اسلامی شده است، اما کاربرد ساختاری آن در تمام زبانها و حتی در ساختارهای بیانی قرآن کریم (با کلماتی نظیر بیشترشان یا گروهی از آنان) برای استدلالهای دقیق روزمره و فلسفی مشهود و پرکاربرد است.