معنی
در لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا و معین، واژهٔ «گزا» به عنوان صفت فاعلی مرخم از مصدر گزیدن یا گزاییدن آمده است و به هر چیز یا فردی که نیش بزند، آسیب برساند یا موجب آزار و زیان شود، اشاره دارد.
یعنی چه
این واژه در زبان فارسی بیانگر ویژگی یا عاملی است که تلخی، درد، رنج یا خسارت مادی و معنوی به همراه دارد و معمولاً در ادبیات به صورت ترکیبی با واژههای دیگر استفاده میشود.
مترادف
واژههای فوق در متون مختلف ادبی و عامیانه میتوانند به جای کلمه گزا برای رساندن مفهوم آسیبرسانی استفاده شوند.
متضاد
کلماتی که مفهوم بخشندگی، آرامش، فایده و صلح را میرسانند، به عنوان کلمات مخالف و متضاد گزا شناخته میشوند.
هم خانواده
این واژهها همگی از یک ریشه و بن فعلی مشتق شدهاند و مفهوم مشترک نیش زدن و آسیب زدن را در خود دارند.
ریشه
واژه گزا کاملاً فارسی است و ریشه در زبانهای ایرانی باستان و فارسی میانه دارد. این کلمه از بن مضارع فعل گزیدن/گزاییدن ساخته شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، اگر طراح سوال عباراتی همچون «گزنده»، «آزاردهنده» یا «آسیبرسان» را به عنوان راهنما بیاورد و پاسخی ۳ حرفی بخواهد، واژه «گزا» جواب اصلی است.
به انگلیسی
با توجه به بافت متن و کاربرد کلمه، میتوان از معادلهای فوق در زبان انگلیسی استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل گزا
واژه «گزا» یک صفت فاعلی مرخم و اصیل در زبان فارسی است که ریشه در پهلوی و ایران باستان دارد. این کلمه به معنای گزنده، آسیبرسان، مضر و آزاردهنده است و مستقیماً از فعلهای «گزیدن» و «گزاییدن» مشتق میشود. هر چند این واژه امروزه به صورت مستقل کمتر در گفتارهای روزمره شنیده میشود، اما حضور پررنگی در ادبیات کلاسیک و اشعار کهن فارسی دارد.
در متون ادبی، شاعران بزرگ برای عمق بخشیدن به کلام خود، این واژه را به صورت ترکیبی با کلمات دیگر ادغام کردهاند که نمونههای مشهوری همچون «جانگزا» (به معنی آزاردهنده روح و جان) یا «روحگزا» حاصل این آرایه است. این واژه در ادبیات معمولاً نمادی از سختیهای روزگار، سخنان تلخ و گزنده، رنجهای زندگی یا زهر آزاردهنده است.
در فرهنگهای لغت برجسته مانند دهخدا و فرهنگ معین، بر اصالت ایرانی این کلمه تاکید شده و باید توجه داشت که این کلمه در قرآن کریم نیامده و لفظی کاملاً پارسی است. همچنین در بازیهای فکری و جدول کلمات متقاطع، به عنوان یک واژه سه حرفی کلیدی در پاسخ به راهنماهایی با مفهوم صدمهرسان یا نیشزننده کاربرد زیادی دارد.