معنی
واژه «نصی» در لغتنامههای معتبر به چند معنای مشخص اشاره دارد: نخست به عنوان صفت برای فردی برگزیده، گرامی، شریف و ممتاز از هر چیز به کار میرود. دوم در علم گیاهشناسی، نام نوعی علف بیابانیِ سفیدرنگ، نرم و مرغوب (سبط) است. همچنین در مصادر کهن عربی به معنای بالا بردن و رفع کردن، و در آناتومی به استخوان گردن نیز اشاره دارد.
یعنی چه
این واژه در زبان فارسی امروزی کاربرد مستقل و رایجی ندارد و بیشتر در متون کهن دیده میشود. معنای آن بسته به ریشه واژه، یا به مفهوم «برگزیدگی و شرافت» دلالت دارد و یا در پیوند با واژه «نص»، مفهوم صراحت، وضوح و متن اصلی و غیرقابل تأویل یک حکم یا نوشته را افاده میکند.
مترادف
این کلمات در متون کهن ادبی و فقهی میتوانند به جای واژه نصی قرار گیرند.
متضاد
کلماتی که از نظر مفهوم شرافت، برگزیدگی یا صراحت، نقطه مقابل نصی محسوب میشوند.
هم خانواده
واژههایی که از ریشههای عربی (ن-ص-ص) یا (ن-ص-ی) با این کلمه همبُن هستند.
ریشه
این واژه ریشه در زبان عربی دارد. یا از ریشه «نصّ» به معنی متن صریح و بیان روشن مشتق شده و یا از ریشه واژگانی است که به گیاه خاص بیابانی یا فرد مختار و شریف (النَّصِيّ) اشاره میکند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «نصی» به عنوان یک کلمه ۳ حرفی در پاسخ به طراحانی که «گیاه بیابانی» یا «مرد برگزیده» را میخواهند، استفاده میشود.
به انگلیسی
بسته به اینکه کلمه در کدام یک از معانی سهگانه خود به کار رود، معادل انگلیسی آن متفاوت خواهد بود.
جمعبندی و توضیح کامل نصی
واژه «نصی» یک واژه چندمعنایی با ریشه عربی است که ورود آن به زبان فارسی بیشتر به متون کهن ادبی، فقهی و علوم قرآنی محدود میشود. این واژه در کاربرد امروزی و عامیانه بسیار کمرنگ است و نباید آن را با واژههای همبایست و آشناتری مانند «نص» (به معنی متن صریح) یا «نصیب» (به معنی سهم و قسمت) اشتباه گرفت؛ هرچند از نظر ریشهشناختی ادبی با واژه نص ارتباط معنایی نزدیکی دارد.
به طور کلی، برای این واژه دو وجهه معنایی عمده بارز است؛ یک وجه صفت انسانی به معنای فرد ممتاز، شریف و برگزیده، و دیگری وجه گیاهشناسی که به نوعی علف مرغوب بیابانی اشاره دارد که در فرهنگ سنتی نماد پاکی و برکت به شمار میرفته است. در علوم قرآنی و فقهی نیز، صفت نصی به احکامی اشاره دارد که مستقیماً و با وضوح کامل از متن کتاب استخراج شده باشند.