یعنی چه
این مدخل شامل دو واژه با ریشه و معنای متفاوت است: «سُها» (یا سُهی) اسم علمی ستارهای کوچک و پنهان در صورت فلکی دب اکبر است که به عنوان نام دخترانه نیز کاربرد دارد. «سَهی» صفتی فارسی به معنای راست، مستقیم، بلند و استوار است که معمولاً همراه با سرو (سرو سهی) برای توصیف قامت معشوق به کار میرود.
تلفظ
واژه مربوط به ستاره به صورت سُها یا سُهی (ضم اول) تلفظ میشود و واژه مربوط به قامت به صورت سَهی (فتح اول) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، اگر به دنبال نام ستارهای کمنور یا مظهر خردی و پنهانی باشید، پاسخ «سها» است و اگر به دنبال صفت درخت سرو یا قامت راست و افراشته باشید، پاسخ «سهی» خواهد بود.
به انگلیسی
نام بینالمللی و نجومی ستاره سها در زبان انگلیسی Alcor است که از همان ریشه عربی گرفته شده است. برای توصیف ویژگی راستقامتی (سهی) از واژگانی نظیر Straight یا Upright استفاده میشود.
به عربی
واژه سُها ریشه در زبان عربی دارد و از ماده (س-ه-و) به معنی پنهان شدن یا غفلت گرفته شده است. صفت سهی نیز در عربی با کلماتی چون مستقیم و قویم معادلسازی میشود.
به فارسی
در متون کهن فارسی به ستاره سها، «ستاره کور» یا «خفی» نیز میگفتند زیرا برای آزمودن نیروی بینایی چشم از آن استفاده میشد. برای واژه فارسی «سهی» نیز برگردانهای دقیقی چون راستقامت، افراشته، مستقیم و بلند وجود دارد.
در قرآن
خود کلمات «سها» یا «سهی» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم به کار نرفتهاند. با این حال، ریشه عربی واژه سها (س-ه-و) در آیه ۵ سوره ماعون به صورت «سَاهُونَ» (به معنی غافلان و بیخبران) آمده است، چرا که ستاره سها نیز به دلیل ریز بودن از چشمها غافل و پنهان میماند.
جمعبندی و توضیح کامل سها یا سهی
بررسی واژهشناسی نشان میدهد که با دو کلمه کاملاً مجزا سروکار داریم که از نظر ظاهری شباهت دارند. واژه اول «سُها» (یا سُهیٰ) ریشهای عربی دارد و نام ستارهای بسیار ریز و کمنور در صورت فلکی خرس بزرگ (دب اکبر) است. این ستاره در ادبیات نماد پنهانی، ریز بودن و خردی است و در قدیم معیاری برای سنجش تیزبینی چشم افراد بوده است.
واژه دوم «سَهی» یک صفت اصیل فارسی با ریشه پهلوی است که به معنای راست، مستقیم، افراشته و بلندقامت است. این کلمه حضور پررنگی در شعر و ادب فارسی دارد و آشناترین ترکیب آن «سرو سهی» است که شاعران برای توصیف اعتدال، زیبایی، جوانی و قامت کشیده و موزون معشوق از آن استفاده میکردهاند.
بنابراین در کاربردهای نگارشی و حل جدول باید توجه داشت که «سُها» اسم خاص نجومی و دخترانه با تلفظ ضمه است، در حالی که «سَهی» صفتی ادبی با تلفظ فتحه بوده و این دو ارتباط معنایی یا ریشهای با یکدیگر ندارند.