یعنی چه
واژه پرخید (یا پرخیدن/پرخیده) در فرهنگهای زبان فارسی دارای دو لایه معنایی اصلی است؛ نخست به معنای راز، رمز، کنایه، اشاره و گفتار غیرصریح، و دوم در حالت فعلی به معنی تفتیش کردن، بازرسی، جستجو و تفحص در کارها.
تلفظ
این واژه به صورت فتح پ (پَ)، سکون ر (رْ)، کسر خ (خِ) و سکون ی و د تلفظ میشود (parxid).
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون رمز، راز، ایما، کنایه، اشاره و تفتیش به عنوان پاسخ برای واژه پرخید شناخته میشوند که خود یک واژه ۵ حرفی است.
به انگلیسی
بسته به کاربرد واژه، در مفهوم راز و اشاره از معادلهایی مانند Secret یا Allusion و در مفهوم تفحص از واژههایی چون Inspect استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل کلماتی همچون راز، سرّ، مکتوم، کنایه، اشارت، و در وجه دیگر آن تفحص، بازرسی و تفتیش است.
در قرآن
واژه پرخید ریشه کاملاً فارسی دارد و در قرآن کاربرد مستقیم ندارد؛ اما از نظر مفهومی میتوان آن را با واژههایی چون کنایه، اشاره یا متشابهات در متون تفسیری همسو دانست.
نماد چیست
این واژه در اساطیر نماد رسمی ندارد، اما در پهنه ادبیات و متون کهن به عنوان نمادی از رازآلودگی، مفاهیم چندلایه عرفانی و دانش پنهان به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل پرخید
واژه «پرخید» از کلمات کهن، کمکاربرد و غیرمعیار در فارسی امروز است که در فرهنگهای لغت دو معنای متمایز برای آن ثبت شده است. در معنای اول به مفهوم راز، رمز، ایما، اشاره و سخن سربسته به کار میرود و در معنای دوم که شکل فعلی آن (پرخیدن) است، به معنی تفتیش، بازرسی و جستجو کردن کاربرد دارد.
نکته زبانشناختی مهم درباره این واژه آن است که علامه دهخدا اشاره کرده معنای «رمز و ایما» برای پرخید احتمالاً از مجعولات دساتیر (متون ساختگی منسوب به آیین زرتشت در چند قرن اخیر) است؛ اما در معنای تفتیش و جستجو دارای ریشه کهن و اصیل در زبان فارسی است. همچنین در فرهنگهای قدیمی آمده که واژه «اپرخیده» دقیقاً متضاد آن و به معنی صریح و واضح است.
این کلمه در زبان فارسی امروز رواج چندانی ندارد و بیشتر در متون کلاسیک، فرهنگهای واژگان قدیمی و یا به عنوان یک گزینه چالشبرانگیز در جدولهای کلمات متقاطع دیده میشود.