یعنی چه
تلمیذ به کسی گفته میشود که نزد استادی میرود تا علم، دانش، هنر یا حرفهای را بیاموزد. این واژه در گذشته علاوه بر آموزش، به مفهوم خدمتگزاری و پیروی وفادارانه از یک استاد نیز اشاره داشته است.
مترادف
واژههایی مانند شاگرد، محصل و متعلم بیشترین شباهت معنایی را با تلمیذ دارند.
متضاد
کلماتی که مفهوم آموزشدهنده و هدایتکننده را دارند، متضاد این واژه به شمار میروند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت تِلْمیذ (تلفظ حرف ذال مانند ز) بیان میشود. در زبان عربی تلفظ آن با سکون لام و مکسور بودن تاء (تِلْمِيذ) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه ۵ حرفی «تلمیذ» معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنمای «شاگرد» یا «دانشآموز قدیم» خواسته میشود.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، میتوان از واژههای متفاوتی در انگلیسی استفاده کرد؛ برای کاربردهای عمومی student و pupil، و برای ابعاد عرفانی و سنتی disciple دقیقتر است.
به عربی
در زبان عربی امروز این واژه کاربرد گستردهای برای دانشآموزان مدارس دارد و جمع مکسر آن «تلامیذ» یا «تلامذه» میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و رایج فارسی این واژه معادل «شاگرد» یا «دانشآموز» است که امروزه در زبان گفتاری و نوشتاری جایگزین کلمه تلمیذ شدهاند.
نماد چیست
در ادبیات سنتی و عرفانی، تلمیذ نمادی از تواضع، تسلیم علمی، ارادت و حقیقتجویی در برابر استاد است. همچنین در ادبیات نجومی کهن، گاهی سیاره عطارد (تیر) به عنوان تلمیذ و شاگردِ چرخ فلک یا خورشید نمادپردازی شده است.
جمعبندی و توضیح کامل تلمیذ
واژه «تلمیذ» یک واژه معرب است که لغتشناسان ریشه آن را از زبانهای سامی کهن مانند عبری (واژه تلمید) میدانند و با کتاب دینی تلمود همریشه است. این کلمه به معنای شاگرد و دانشآموز است و در زبان فارسی بیشتر در سبکهای رسمی، ادبی و متون دینی کاربرد دارد و در زبان عربی فعل رباعی «تَتَلمُذ» (شاگردی کردن) از آن مشتق شده است.
اگرچه مفهوم شاگردی و علمآموزی در قرآن کریم با تعابیری دیگر ستایش شده، اما خودِ لفظ «تلمیذ» در متن قرآن نیامده است. امروزه در زبان فارسی معاصر، کلماتی مانند دانشآموز، محصل و دانشجوی مبتدی کاملاً جایگزین این واژه شدهاند، هرچند که در متون تاریخی و ادبی کماکان نمادی از ارادت علمی و تواضع به شمار میرود.