یعنی چه
واژه ابتر در لغت به معنای دمبریده یا حیوان قطعشدهدم است. این کلمه در مفاهیم کنایی و ثانویه به هر کار ناقص، ناتمام، بینتیجه و همچنین به شخص بیفرزند و مقطوعالنسل که پس از مرگش نامی از او باقی نمیماند، اطلاق میشود.
تلفظ
این کلمه بر وزن «فَعل» تلفظ میشود؛ همزه و تاء دارای فتحه (زَبَر) هستند و باء و رء به صورت ساکن خوانده میشوند: [اَ - بْ - تَ - رْ].
در جدول
در طراحهای جدول، عبارت «کلمه ابتر» با شمارش دقیق حروف خود عبارت (کلمه ابتر) که دارای ۸ حرف است، به عنوان یک آرایه کلامی یا پاسخ مد نظر قرار میگیرد. همچنین معادلهای تکواژهای آن مثل ابتر، ناقص و عقیم ۴ حرفی هستند.
به انگلیسی
بسته به زمینه متن، در زبان انگلیسی برای مفهوم ناتمام از Incomplete، برای فرد بدون فرزند از Childless یا Offspringless و برای معنای لغوی از Tailless استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که واژه ابتر اصالتاً عربی است، در این زبان نیز دقیقاً به همین صورت (الأبتر) برای اشاره به چیز بریدهشده یا شخص مقطوعالنسل به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی برای این واژه از جایگزینهایی چون دمبریده (در معنای حقیقی) و واژگانی چون ناقص، مقطوع، بیفرزند، بیعاقبت و اصطلاح عامیانه «اجاقکور» (در معنای مجازی) استفاده میشود.
در قرآن
این کلمه تنها یک بار در آیه پایانی سوره کوثر («إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ») ذکر شده است. این آیه در پاسخ به عاص بن وائل نازل شد که پیامبر اسلام را به دلیل نداشتن فرزند پسرِ زنده، ابتر (بینسل) خوانده بود؛ قرآن اعلام کرد که دشمن او خود ابتر و منقطع از یاد نیک خواهد بود.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی، ابتر بودن نماد تام و تمام برای کارهای بینتیجه، بیبرکت و منقطع از خیر است. چنانکه در حدیث آمده هر کار مهمی که با نام خدا شروع نشود، ابتر (ناقص و بیبرکت) میماند.
جمعبندی و توضیح کامل کلمه ابتر
واژه «ابتر» ریشهای عربی دارد و از مادی «ب ت ر» به معنای بریدن و قطع کردن گرفته شده است. این کلمه در معنای نخستین و مادی خود به معنای حیوان دمبریده است، اما در ادبیات فارسی و فرهنگ اسلامی، بیشتر در معنای کنایی و مجازی آن به کار میرود که شامل مفاهیمی چون کار ناقص، امر ناتمام، شخص بیفرزند و بدون نسل، و هر چیز منقطع از خیر و برکت میشود.
شهرت اصطلاحی این واژه بیش از هر چیز مدیون حضور آن در سوره مبارکه کوثر است؛ جایی که خط بطلانی بر طعنههای دشمنان اسلام کشیده شد و مفهوم ابتر بودن به معنای واقعی یعنی انقطاع کامل نام، یاد و نسل، به بدخواهان نسبت داده شد. در زبان فارسی، کارهای رها شده و بینتیجه را نیز «ابتر ماندن» میگویند که نشاندهنده جریان داشتن بار معنایی این واژه در زندگی روزمره است.