یعنی چه
واژه ثقافت در زبان معاصر (بهویژه در زبان فارسی دری) دقیقاً مرادف «فرهنگ» است و به مجموعه آداب، رسوم، دانش، معرفت و هویت فکری و اجتماعی یک جامعه اشاره دارد. در لغتنامههای قدیمی، این واژه دارای معنای کهنِ «زیرکی، چست و چالاک شدن، و استاد شدن در کار» نیز بوده است که امروزه کمتر کاربرد دارد.
مترادف
واژههای فوق بسته به بافت متن (معاصر یا کهن) میتوانند به عنوان هممعنی ثقافت استفاده شوند.
متضاد
در مفاهیم اجتماعی متضاد فرهنگ و در مفاهیم کهن متضاد زیرکی و هوشمندی است.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه سه حرفی (ث-ق-ف) مشتق شدهاند.
ریشه
این واژه وامواژهای عربی از ریشه «ثقف» است. معنای اولیه و مادی این ریشه در عربی جاهلی، راست کردن نیزه و تیر با ابزار مخصوص و مجازاً دست یافتن به چیزی با مهارت، دقت و چیره شدن بوده است.
جمله سازی
تلفظ
این واژه با فتح ث، الف مدی، فتح فاء و سکون ت تلفظ میشود: [ša-qā-fat].
در جدول
در جدولهای متقاطع معمولاً در پاسخ به راهنمای «فرهنگ یا تمدن»، واژه ۵ حرفی «ثقافت» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
واژه Culture دقیقترین معادل معاصر برای ثقافت است.
به عربی
در عربی امروز «ثقافة» دقیقاً به معنای فرهنگ به کار میرود.
در قرآن
خود واژه «ثقافت» به این شکل اسمی در قرآن نیامده است، اما مشتقات فعلی ریشه آن (ثـ قـ ف) کلاً ۶ بار در قرآن به کار رفتهاند. در قرآن، این ریشه در معنای اولیه و مادی آن یعنی «یافتن، چیره شدن و دست یافتن به کسی با مهارت یا در جنگ» استفاده شده است؛ مانند آیه ۱۹۱ سوره بقره: «وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ» (و هرجا بر ایشان دست یافتید، بکشیدشان).
جمعبندی و توضیح کامل ثقافت
واژه «ثقافت» یک وامواژه عربی در زبان فارسی است که در سیر تحول معنایی خود، دستخوش تغییرات جالبی شده است. این واژه در ریشه لغوی و متون کهن به معنای مهارت، زیرکی، چابکی و دست یافتنِ دقیق به چیزی بوده است. اما در کاربرد معاصر، بهویژه در ادبیات و رسانههای فارسی دری در افغانستان و تاجیکستان، این واژه دقیقاً مرادف و هممعنی کلمه «فرهنگ» به کار میرود و شامل تمام ابعاد فکری، هنری، آداب و رسوم، و هویت اجتماعی یک جامعه میشود.
بررسی ریشهشناختی نشان میدهد که گرچه این کلمه اصالتاً قرآنی به حساب نمیآید و شکل اسمی آن در کتاب آسمانی نیست، اما کاربست افعال مشتق از آن در قرآن کریم به همان معنای مادیِ «دست یافتن و تسلط یافتن با مهارت» اشارت دارد. امروزه ثقافت نمادی از پیشرفت فکری، تمدنی و اصالت تاریخی ملتها به شمار میرود و اصطلاحاتی چون «ثقافت اسلامی» به طور گسترده در پژوهشهای دینی و اجتماعی کاربرد دارد.