یعنی چه
خار انگبین (یا خرانگبین) به صمغ یا شیرابه طبیعی، شیرین و شبنممانندی گفته میشود که بر اثر گزش حشرهای خاص روی شاخهها و برگهای بوته خارشتر رسوب میکند و پس از خشک شدن جمعآوری میشود. انگبین در زبان فارسی به معنی شهد و عسل است و این واژه کنایه از شهدی است که از دل خار به دست میآید.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «خار» با مصوت بلند و «اَنگبین» با فتح اول و سکون نون و فتح گاف تلفظ میشود. در برخی گویشهای محلی مانند گنابادی به صورت «خِرنگبین» یا «خَرانگبین» نیز شنیده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی به عنوان طراحانه برای صمغ خارشتر، مائده آسمانی یا شهد گیاه خاردار آورده میشود که پاسخ اصلی آن «خار انگبین» با ۹ حرف و پاسخهای جایگزین آن ترنجبین یا اشترانگبین است.
به انگلیسی
در منابع علمی و انگلیسی، برای این صمغ خاص از واژه عمومی Manna (مانند ترشحات قندی گیاهی) یا اصطلاحات تخصصی مربوط به خارشتر استفاده میشود.
به عربی
واژه ترنجبین در زبان عربی در واقع معرب شده کلمه فارسی ترنگبین است. همچنین در متون کهن به آن المَنّ میگویند.
به ترکی
در زبان ترکی معادل اختصاصی پرکاربردی برای صمغ وجود ندارد، اما به گیاه تولیدکننده آن (خارشتر) «Deve dikeni» میگویند که ترکیب فوق به معنی عسل حاصل از این گیاه است.
به فارسی
این واژه کاملاً اصیل و فارسی است. معادلهای هممعنی فارسی آن شامل ترنجبین (ترنگبین)، خرانگبین، اُشترانگبین و مَنّ خارشتر است که همگی به یک ماده اشاره دارند.
نماد چیست
خار انگبین در فرهنگ عامه و طب سنتی نماد شفا، پاکی و تندرستی (به ویژه در درمان زردی نوزادان) است. در ادبیات عرفانی و مذهبی نیز به دلیل رویش در کویر و دل خارهای سخت، نماد روزی بیمنت، مائده آسمانی و تحول رنج به شیرینی و نعمت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل خار انگبین
واژه «خار انگبین» یک ترکیب اصیل و کهن در زبان فارسی است که از دو بخش «خار» (تیغ گیاه) و «انگبین» (شهد و عسل) ساخته شده است. این اصطلاح در علم گیاهشناسی و طب سنتی مستقیماً به مادهای به نام «ترنجبین» اشاره دارد. ترنجبین صمغی شیرین و مغذی است که به صورت شبنم روی برگها و شاخههای بوته خارشتر در مناطق بیابانی پدید میآید و به دست میآید.
اگرچه خود این واژه به صراحت در متن قرآن کریم ذکر نشده، اما مفسران و دانشمندان بزرگی چون ابنسینا معادل عربی آن یعنی «المَنّ» را که در قرآن به عنوان مائده الهی یاد شده، با همین خار انگبین یا ترنجبین تطبیق دادهاند. این ماده از دیرباز در ایران زمین به عنوان یک داروی طبیعی برای پاکسازی کبد و بهبود بیماریها کاربرد داشته است.
در فرهنگ معنوی و باورهای عامیانه، این ترکیب نماد بسیار زیبایی از پیدایش خیر از دل شر و شیرینی از دل سختی است؛ چرا که لذیذترین شهد طبیعی را از تیزترین و خشنترین خارهای بیابان به ارمغان میآورد و جلوهای از روزی بیمنت خداوند در سختترین شرایط اقلیمی است.