یعنی چه
عبرتگیر فردی است هوشیار و درسآموز که با مشاهده سرنوشت، رفتارها و اشتباهات دیگران، یا با تامل در حوادث گذشته، به بصیرت دست مییابد و از تکرار خطاهای مشابه خودداری میکند.
تلفظ
این واژه از واژهٔ عربی «عبرت» (با کسرهٔ عین و فتحهٔ راء) و بن مضارع فعل فارسی «گرفتن» (گیر) ترکیب شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژهٔ «عبرت گیر» دقیقاً دارای ۷ حرف است و به عنوان پاسخ برای راهنماهایی همچون «پندپذیر»، «درسآموز» یا «هوشیار از تجربه» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی عبارات و اصطلاحاتی که مفهوم یادگیری از تجربهها و پند گرفتن از اشتباهات گذشته را برسانند برای این واژه استفاده میشوند.
به فارسی
واژگان خالصتر یا مترادفهای روان فارسی برای این مفهوم شامل پندگیر، پندپذیر، اندرزپذیر، درسآموز و هوشیار از تجربه هستند.
در قرآن
خود ترکیب فارسی «عبرتگیر» در متن قرآن نیست، اما مفهوم آن مستقیماً ستوده شده است؛ مانند آیه ۲ سوره حشر که میفرماید «فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ» (پس عبرت بگیرید ای صاحبان بصیرت) و آیه ۲۶ سوره نازعات «إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشىٰ» که سرگذشتها را مایه عبرت خداترسان میداند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، انسانِ عبرتگیر با نمادهایی چون «چشم بینا»، «بصیرت» و «آینهٔ تجربه» شناخته میشود. همچنین آثار باستانی، مقبرهها و خرابههای بهجایمانده از قدرتهای گذشته (مانند ایوان مدائن) کلیدیترین نمادهای بیرونی برای متنبه شدن فرد عبرتگیر هستند.
جمعبندی و توضیح کامل عبرت گیر
واژهٔ ترکیبی «عبرتگیر» از اتصال یک ریشهٔ عربی (ع-ب-ر به معنی عبور کردن و گذشتن از ظاهر به باطن حادثه) و بن مضارع فعل فارسی «گرفتن» پدید آمده است. این صفت ترکیبی، به انسانی اشاره دارد که با چشم بصیرت به جهان و تاریخ مینگرد و از مرور سرنوشت دیگران توشهٔ هدایت و آگاهی برمیدارد تا مسیر آینده را با خطای کمتری بپیماید.
در متون دینی، ادبی و اخلاقی، عبرتگیر بودن یکی از ویژگیهای ممتاز خردمندان و صاحبان عقل (اولیالالباب) به شمار میرود. نقطهٔ مقابل این مفهوم، غفلت و بیتوجهی است که انسان را در تاریکی جهل نگاه میدارد. در ادبیات فارسی نیز خرابهها و کاخهای ویران پادشاهان همواره به عنوان آینهای برای انسان عبرتگیر توصیف شدهاند.