یعنی چه
نقیر به فرورفتگی کوچک پشت هسته خرما و قطمیر به پوسته نازک روی آن میگویند. این ترکیب کنایه از جزئیترین، کمارزشترین و کوچکترین امور است.
تلفظ
تلفظ صحیح کلمات به صورت نَقیر (با فتح نون) و قِطمیر (با کسر قاف) است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان این مفهوم کنایهای از اصطلاحات مربوط به ریزترین جزئیات یا ذرات کوچک استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه عربی دارد و در زبان مبدأ نیز به همین صورت برای اشاره به کمترین مقدار ممکن به کار میرود.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای انتقال این مفهوم از عباراتی که به ذرات یا ریزترین جزئیات اشاره دارند استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی معادلهای کنایهای دقیقی مانند «سیر تا پیاز»، «مو به مو» و «پشیز» بار معنایی این اصطلاح را به خوبی منتقل میکنند.
در قرآن
واژه نقیر دو بار (سوره نساء آیات ۵۳ و ۱۲۴) برای تأکید بر عدم کمترین ظلم در حق انسانها، و واژه قطمیر یک بار (سوره فاطر آیه ۱۳) برای نشان دادن اینکه بتها حتی مالک پوستهای نازک هم نیستند، به کار رفته است.
نماد چیست
این ترکیب در ادبیات و فرهنگ اسلامی نماد حقارت امور مادی در برابر قدرت خدا، و در عین حال نماد دقت بینظیر در حسابرسی اعمال است.
جمعبندی و توضیح کامل نقیر و قطمیر
عبارت «نقیر و قطمیر» یک ترکیب کنایهای فصیح با ریشه قرآنی است که از دو جزء بسیار ریز در ساختار هسته خرما الهام گرفته شده است؛ «نقیر» به گودی ریز پشت هسته و «قطمیر» به پوسته شفاف و نازکی که آن را احاطه کرده اطلاق میشود. این دو واژه در کنار هم برای تفهیم کمترین مقدار ممکن یا به اصطلاح فارسی «سیر تا پیاز» یک موضوع به کار میروند.
در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی، کاربرد این اصطلاح فراتر از معنای لغوی رفته و به نمادی برای عدالت مطلق الهی و همچنین بیارزشی و پوچی معبودهای دروغین تبدیل شده است. این اصطلاح نشان میدهد که هیچ عمل یا جزئیاتی، هرچند به اندازه این ذرات ناچیز، از قلم نخواهد افتاد.