یعنی چه
مضطجع در لغت به دو صورت معنا میشود؛ اگر به کسر جیم (مُضْطَجِع) خوانده شود، صفتی است به معنای کسی که بر پهلو دراز کشیده یا خوابیده است. اگر به فتح جیم (مُضْطَجَع) خوانده شود، اسم مکان است و به معنی بستر، خوابگاه و مجازاً آرامگاه یا قبر است.
تلفظ
این واژه بر اساس کاربرد دو تلفظ دارد: مُضْطَجِع (moztaje') در نقش صفت و مُضْطَجَع (moztaja') در نقش اسم مکان.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای «درازکش»، «به پهلو خوابیده» یا «آرامگاه و بستر» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای حالت صفت از واژههای Reclining و Recumbent و برای جایگاه و بستر از Bed یا Resting place استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود ریشه عربی دارد و در زبان عربی معیار با مترادفهایی چون مستلق یا مضجع هممعنی است.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی آن شامل درازکش و خوابیده (برای صفت) و خوابگاه، بستر یا آرامگاه (برای اسم) است.
در قرآن
خود واژه به صورت مفرد در قرآن نیست، اما جمع آن یعنی «مَضاجِع» در آیاتی مانند آیه ۱۶ سوره سجده (تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ) به معنی بسترها، و آیه ۱۵۴ سوره آلعمران به کنایه از قتلگاه و آرامگاه به کار رفته است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات اسلامی، حالت اضطجاع نمادی از آرامش تن، تسلیم بودن در برابر تقدیر، بیماری و در نهایت یادآور مرگ و قرار گرفتن در قبر (خواب ابدی) است.
جمعبندی و توضیح کامل مضطجع
واژه مُضْطَجَع (یا مُضْطَجِع) یک لغت وامگرفته از ریشه عربی «ض ج ع» است که به معنای به پهلو افتادن و دراز کشیدن ساخته شده است. این کلمه در ساختار صرفی خود دچار تغییر واج شده و حرف «ت» در باب افتعال پس از حرف ضاد به «ط» تبدیل گشته است.
این کلمه بسته به حرکتگذاری جیم، دو کاربرد معنایی دقیق دارد؛ یا به فردی اشاره میکند که در بستر استراحت به پهلو دراز کشیده، و یا به خودِ بستر، خوابگاه و مجازاً به آرامگاه و مزار انسانها دلالت میورزد که در ادبیات منظوم و متون کهن فارسی نمود بارزی دارد.