یعنی چه
جبرئیل نام یکی از چهار فرشتهٔ مقرب در ادیان ابراهیمی (بهویژه اسلام) است که وظیفهٔ آوردن وحی و رساندن پیامهای الهی به پیامبران را بر عهده دارد.
مترادف
در متون دینی و ادبیات فارسی، از القاب و نامهای متعددی برای اشاره به این فرشتهٔ مقرب استفاده شده است.
متضاد
از نظر زبانی متضاد مستقیمی برای این اسم خاص وجود ندارد، اما از دیدگاه مفاهیم دینی و در تقابل میان خیر و شر، هدایت و گمراهی، در برابر نیروهای شیطانی قرار میگیرد.
هم خانواده
از آنجا که این واژه یک اسم خاص غیرعربی (دخیل) است، همخانوادهٔ اشتقاقی در زبان فارسی یا عربی ندارد؛ اما از نظر ساختار واژگانی و ترکیب با پسوند دینی «ایل»، با نامهای سایر فرشتگان مقرب همبستگی دارد.
ریشه
این واژه در اصل غیرعربی (عجمی) و وامگرفته از واژهٔ عبری «گبرئیل» (Gavri’el) است که از دو بخش «جَبْر» (مرد، نیرو یا قهرمان) و «ایل» (خدا) ترکیب شده و به معنای «مردِ خدا»، «نیروی خدا» یا «بندهٔ خدا» (معادل عبدالله) است.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در زبان فارسی معمولاً به صورت [جَبْرَئیل] (Jabrail) تلفظ میشود، در حالی که در متن قرآن کریم و زبان عربی فصیح به صورت [جِبْریل] (Jibrīl) یا [جَبْرَئيل] (Jibrāʾīl) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به سؤالاتی نظیر «فرشته وحی»، «پیک الهی» یا «روحالامین»، واژهٔ اصلی ۶ حرفی «جبرئیل» مد نظر است.
به انگلیسی
نام این فرشتهٔ بزرگ الهی در زبانهای مختلف با نگارش و گویشهای نزدیک به هم استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل جبرئیل
جبرئیل یکی از برجستهترین و مقربترین فرشتگان در ادیان ابراهیمی است که وظیفهٔ خطیر و محوری ابلاغ پیامهای الهی و نزول وحی بر پیامبران را عهدهدار بوده است. این واژه ریشهای عبری دارد و پس از ورود به زبانهای سریانی و عربی، به ادبیات و فرهنگ اسلامی راه یافته است. در قرآن کریم نام او صراحتاً در سه آیه ذکر شده و در مواضع دیگر با القابی والامقام مانند روحالامین و روحالقدس ستوده شده است.
در قلمرو فرهنگ، فلسفه و ادبیات فارسی، جبرئیل صرفاً یک مأمور الهی نیست، بلکه نمادی از پاکی، صداقت، دانش افلاکی و امانتداری به شمار میرود. حکما و عارفانی چون شهابالدین سهروردی در آثار رمزآلود خود، از این فرشته به عنوان مظهر عقل فعال و واسطهٔ نهایی میان حق و خلق یاد کردهاند که نشاندهندهٔ جایگاه عمیق این مفهوم در تفکر ایرانی-اسلامی است.