یعنی چه
خاکه زغال به ذرات بسیار نرم، پودری و خردههای سیاهرنگی گفته میشود که بر اثر ساییده شدن، حملونقل یا شکستن زغالهای بزرگتر بر جای میماند.
تلفظ
این ترکیب مصوبِ زبان فارسی به صورت خا کِ (خاک + هٔ بیان حرکت) زُ غال (با ضمه روی حرف ز) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این راهنما معمولاً خودِ واژه «خاکه زغال» یا اصطلاحات کهنی چون «خرده انگشت» (انگشت در قدیم به معنی زغال بود) است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به نوع منشأ زغال، از اصطلاحات غبار زغال چوب یا غبار زغالسنگ استفاده میکنند.
به عربی
واژه «دُقاق» در زبان عربی دقیقاً به معنای خردهها و ریزههای پودرشده از هر جسمی است.
به فارسی
در واژگان اصیل و سنتی فارسی، به آن «ریزهٔ انگشت» یا «نرمه زغال» نیز میگویند. این ترکیب کاملاً ریشه ایرانی داشته و از «خاکه» (اسم مصغر) و «زغال» تشکیل شده است.
نماد چیست
خاکه زغال در فرهنگ عامه و ادبیات مکتوب نماد چیزهای کمارزش، باقیماندههای بیحاصل و آلودگی مفرط است؛ هرچند امروزه در صنعت ارزش اقتصادی بالایی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل خاکه زغال
خاکه زغال در واقع همان ذرات ریز، گرد و غبار یا پودری است که از خرد شدن و فرسایش زغال چوب یا زغالسنگ حاصل میشود. این ترکیب اسمی در زبان فارسی پیشینهای دیرینه دارد و در فرهنگ لغات قدیمی مانند دهخدا، با برابرهایی نظیر «خردهٔ انگشت» معرفی شده است که نشاندهنده اصالت این واژه در زبان عامه و کاربردی مردم است.
اگرچه این ماده در گذشته در ادبیات و کنایات عامیانه نمادی از فقر، سیاهی، ضایعات یا بیارزشی مادی به شمار میرفت، اما امروزه در صنایع مدرن کاربرد بسیار وسیعی دارد. از خاکه زغال به عنوان ماده اولیه کلیدی در تولید زغالهای فشرده (چینی)، بهبود و تقویت خاک گلدان در کشاورزی، و همچنین در ساخت فیلترهای تصفیه استفاده میشود.