یعنی چه
شخص به فرد انسانی، آدم و موجودی که دارای حقوق و تکالیف است اشاره دارد. در مقابل، ذات به معنی حقیقت درونی، جوهر، سرشت، فطرت و ماهیت هر چیز است که اصل و کُنه وجودی آن را تشکیل میدهد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، با توجه به تعداد حروف درخواستی، واژههایی نظیر فرد، آدم، کس، جوهر، ماهیت و سرشت به عنوان پاسخ کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای واژه شخص کلمات person و individual دقیقترین معادلها هستند و برای واژه ذات کلمات essence و substance یا nature استفاده میشوند.
به عربی
هر دو واژه ریشه عربی دارند؛ شخص در عربی به معنی نمود بیرونی فرد است و ذات مؤنث «ذو» به معنی دارنده است که در اصطلاح فلسفی معنای حقیقت مستقل یافته است.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی برای واژه شخص شامل کس، فرد، تن و آدم است؛ و برای واژه ذات میتوان از کلماتی چون سرشت، نهاد، گوهر، کُنه و درونمایه استفاده کرد.
در قرآن
واژه شخص به صورت مستقیم در قرآن کاربرد محوری ندارد و بیشتر از واژگان نفس و انسان استفاده شده است. اما واژه ذات (و مشتقات آن) بارها به کار رفته که در بیشتر موارد به معنی «صاحب و دارای» است؛ با این حال در عباراتی مانند «عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ» به معنای رازها، حقیقت و اسرار پنهان درون انسانها به کار رفته که به معنای اصطلاحی امروزی نزدیک است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و فلسفی، شخص نماد فرد انسانی مشخص و عینی در جهان مادی است. در مقابل، ذات در نمادشناسی فلسفی و عرفانی با «نقطه» (اصل و منشأ کثرتها) یا «دایره» (کمال مطلق) نمایش داده میشود؛ همچنین در عرفان اسلامی، «نور محض» نمادی از ذات پنهان و دستنیافتنی باریتعالی است.
جمعبندی و توضیح کامل شخص یا ذات
واژههای شخص و ذات اگرچه گاه در کاربردهای روزمره به جای یکدیگر یا در کنار هم برای تأکید بر هویت یک فرد استفاده میشوند، اما از منظر لغوی، فلسفی و عرفانی تفاوت ظریف و مهمی با یکدیگر دارند. شخص اشاره به بعد بیرونی، کالبد فیزیکی، فردیت عینی و نمود ظاهری یک انسان دارد که در جامعه حقوق و وظایفی را بر عهده میگیرد.
در مقابل، ذات متمرکز بر بعد درونی، اصالت، ماهیت و جوهر هر موجود است. ذات همان سرشت و فطرتی است که شیء یا فرد را آنگونه که هست میسازد و پایداری حقیقت آن به ذاتش بستگی دارد. به طور خلاصه، شخص تمثیلی از فرد خارجی و قابل تشخیص است، در حالی که ذات بیانگر حقیقت درونی و ماهیت مستقل هر چیز قلمداد میشود.