یعنی چه
در اصطلاح حقوقی و فقهی، ثلث باقی (یا اثلاث باقیه) به مال غیرمنقولی (مانند زمین، مغازه یا خانه) گفته میشود که فرد متوفی در زمان حیاتش وصیت کرده تا از محل یکسوم اموالش (ثلث ترکه) جدا شود و منافع و درآمدهای حاصل از آن بهطور دائمی و همیشگی در راه خیر یا مصارف مشخصی (مثل کمک به فقرا، اداره مسجد و...) صرف شود، بدون آنکه اصل مال به کسی تملیک یا فروخته شود. در معنای عام و محاسباتی نیز به معنای «یکسومِ باقیمانده» از هر چیزی است.
تلفظ
این ترکیب لغوی بهصورت «ثُلْثِ باقِی» (Sols-e Bāghi) تلفظ میشود که هر دو واژه ریشه در زبان عربی دارند.
در جدول
در سوالات جدول کشوری، پاسخ این اصطلاح فقهی و حقوقی که دقیقاً از ۷ حرف تشکیل شده، خودِ «ثلث باقی» است. همچنین به عنوان اصطلاح هممعنی میتوان از «ثلث موبد» یاد کرد.
به انگلیسی
برای مفهوم حقوقی و فقهی آن از اصطلاحات مربوط به ثلث وصیتشده برای امور خیریه دائمی و برای معنای ریاضی آن از اصطلاح یکسوم باقیمانده استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه در فقه اسلامی و زبان عربی دارد و در متون فقهی به همین صورت یا به صورت جمع استفاده میشود.
به فارسی
معادل فارسی دقیق این اصطلاح در متون محاسباتی «یکسومِ باقیمانده» یا «سومِ باقی» است. در مفهوم حقوقی و فقهی، میتوان آن را «یکسومِ پایدار» یا «وصیت ماندگار» نامید که اصل مال حفظ و منافعش صرف میشود.
در قرآن
عبارت ترکیبی «ثلث باقی» بهصورت یکجا در قرآن کریم نیامده است. با این حال، کلمه «ثُلُث» (یکسوم) در آیاتی نظیر آیه ۱۱ و ۱۲ سوره نساء (در بحث تقسیم ارث) به کار رفته است. همچنین ریشه واژه باقی در مفاهیمی مثل «الباقیات الصالحات» (آیه ۴۶ سوره کهف) دیده میشود، اما خود اصطلاح، ابداعیِ فقه و حقوق اسلامی است.
جمعبندی و توضیح کامل ثلث باقی
اصطلاح فقهی و حقوقی «ثلث باقی» که شکل جمع آن «اثلاث باقیه» است، به مال غیرمنقولی (مانند زمین، مغازه یا خانه) اشاره دارد که فرد متوفی در زمان حیاتش وصیت کرده تا از محل یکسوم قانونی اموالش (ثلث ترکه) جدا شود. ویژگی اصلی این مال آن است که اصل آن به هیچکس فروخته یا تملیک نمیشود، بلکه به صورت ابدی باقی میماند و منافع و درآمدهای حاصل از آن بهطور دائمی در امور خیریه و عامالمنفعه نظیر کمک به نیازمندان یا اداره اماکن مذهبی صرف میشود.
این ابزار قانونی کارکردی بسیار شبیه به سنت «وقف» دارد، با این تفاوت که از طریق وصیتنامه ایجاد شده و پس از فوت شخص به جریان میافتد. در فقه اسلامی این مال نمادی از «صدقه جاریه» و آیندهنگری معنوی انسان برای پس از مرگ است. نقطه مقابل این مفهوم، «ثلث مصلک» یا «ثلث فانی» است؛ ثلثی که اصل مال پس از فوت فروخته شده و برای اموری مانند هزینه سفر حج یا پرداخت بدهیها یکبار مصرف میشود و تمام میگردد.
علاوه بر این کاربرد تخصصی حقوقی، ثلث باقی در ریاضیات سنتی و متون محاسباتی به معنای ساده کلمه یعنی «یکسومِ مابقی» یا بخشی برابر با ۱/۳ از چیزی که پس از کسر یا مصرف مقداری از آن، هنوز باقی مانده است، به کار میرود.