یعنی چه
قطع رحلی به نوعی از ابعاد و اندازههای بزرگ کتاب در صنعت چاپ و نسخهنویسی گفته میشود که ابعاد آن معمولاً نزدیک به کاغذ A4 (حدود ۲۱×۲۹.۷ یا ۲۴×۳۴ سانتیمتر) است. نام آن از «رحل» گرفته شده است، چرا که این کتابها به دلیل ابعاد بزرگ و سنگینی، هنگام خواندن روی رحل قرار میگرفتند.
تلفظ
این اصطلاح به صورت «قَطْعِ رَحْلی» تلفظ میشود. واژه قطع به معنی اندازه و برش، و رحلی منسوب به رَحل است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان یکی از بزرگترین ابعاد کتاب یا قطع کتابهای نفیس، عبارت «قطع رحلی» با ۷ حرف یا «رحلی» با ۴ حرف است.
به انگلیسی
در صنعت چاپ بینالمللی، بسته به ابعاد دقیق هندسی کاغذ، از اصطلاحات Folio یا Quarto و گاهی Imperial octavo استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی نیز از همین اصطلاح با ساختار «القطع الرحلي» یا «الحجم الرحلي» برای اشاره به کتابهای سایز بزرگ استفاده میکنند.
به فارسی
در اصطلاحات سنتی و قدیمی ورقسازی و کتابآرایی فارسی، به این اندازه «سایز شاهنامهای» یا «قطع آلتو» و در بیان ساده «قطع بزرگ کتاب» میگفتند.
نماد چیست
قطع رحلی در فرهنگ سنتی و اسلامی نماد شکوه، تقدس و مجالس قرائت قرآن است. در نشر مدرن نیز این قطع نشانگر کتابهای مرجع جدی، دانشنامهها، دیوانهای نفیس و کتب تصویری با صفحهبندی باز و خواناست.
جمعبندی و توضیح کامل قطع رحلی
قطع رحلی یکی از آشناترین و بزرگترین ابعاد کتاب در فرهنگ مکتوب ایرانی و اسلامی است. واژه رحلی از «رَحل» یعنی همان پایههای چوبی متقاطع مخصوص نگهداشتن قرآن نشئت میگیرد؛ زیرا کتابهایی که در این قطع چاپ میشدند به قدری بزرگ و سنگین بودند که قرائت آنها نیاز به یک تکیهگاه داشت.
این قطع کاربرد بسیار گستردهای در چاپ قرآنهای نفیس مساجد، شاهنامهها، دیوانهای شعر بزرگ مانند مثنوی معنوی و همچنین دانشنامهها و کتب آموزشی دانشگاهی دارد. ابعاد آن در نشر مدرن تقریباً با کاغذهای A4 همخوانی دارد و در مقابل قطعهای کوچکتری مثل وزیری، رقعی و جیبی قرار میگیرد که برای مطالعه روزمره و حمل آسان طراحی شدهاند.