یعنی چه
در متون کهن و ادبیات فارسی، این واژه گاهی مجازاً به معنای اندوه، ناله، آه، یا حتی مه و غبار نیز به کار رفته است.
مترادف
واژههای دخان (عربی) و بخار نزدیکترین برابرهای معنایی آن هستند.
ریشه
واژهای اصیل و بازمانده از زبان ایرانی میانه است و با واژههای کهن ایرانی مربوط به سوختن همریشه است.
در جدول
در جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان نشانه سوختن یا حاصل آتش یاد میشود.
به انگلیسی
واژه Smoke کاربرد عام دارد و برای دود غلیظتر یا مه-دود از Smog استفاده میشود.
به عربی
واژه دخان در قرآن کریم نیز به کار رفته و نام یکی از سورهها است.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای مه و دود از واژه دومان استفاده میشود.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، دود به دلیل تیره بودن و زود از بین رفتن، نماد جهان فانی، غم (دودِ آه) و پنهانکاری است. همچنین در ضربالمثل «دود از کنده بلند میشود» کنایه از اصالت و باطن باارزش است.
جمعبندی و توضیح کامل دود
واژهٔ «دود» یک کلمهٔ اصیل و کهن فارسی با ریشهای در زبان پارسی میانه است که در معنای طبیعی خود به ذرات معلق حاصل از احتراق اشاره دارد. این واژه در فرهنگ و ادبیات فارسی فراتر از معنای مادی خود رفته و در قالب استعارهها و کنایههای گوناگون مانند «دود آه» به عنوان نمادی از غم، اندوه، خشم شدید، و بیثباتی دنیا به کار میرود.
در حوزهٔ مذهبی و قرآنی، معادل عربی این واژه یعنی «دُخان» از اهمیت بالایی برخوردار است؛ به طوری که یک سوره به این نام وجود دارد و در آیاتی از قرآن به عنوان بخشی از فرآیند آفرینش آسمانها و همچنین نشانه و عذابی در پایان جهان از آن یاد شده است.