یعنی چه
طناب دار به طنابی ضخیم گفته میشود که در انتهای آن گرهای مخصوص برای ایجاد یک حلقه لغزنده (Noose) تعبیه شده است. این ابزار در طول تاریخ برای اجرای احکام قضایی اعدام به روش حلقآویز کردن به دور گردن محکوم انداخته میشد تا با استفاده از وزن بدن، راه تنفس یا شریانهای حیاتی او قطع شود.
مترادف
در متون ادبی و حقوقی، واژههایی نظیر رسن دار، ریسمان اعدام، حلقه دار و در تعابیر کنایی و شاعرانه واژههایی مانند کمند مرگ به عنوان مترادف این ترکیب به کار میروند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه «طَناب» (با فتح طاء) و «دار» تشکیل شده و به صورت مصوتِ اضافه (طَنابِ دار) قرائت میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «ابزار اعدام» یا «ریسمان حلقآویز کردن»، عبارت ۷ حرفی «طناب دار» یا واژه خلاصه شده «دار» مد نظر طراحان است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه دقیق برای حلقه لغزنده طناب دار کلمه Noose است و برای کل طناب از عبارت Hangman's rope استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معاصر، رایجترین و دقیقترین اصطلاح برای این واژه «حَبْلُ الْمِشْنَقَة» (ریسمانِ جایگاه به دار آویختن) و «حبل الإعدام» است.
نماد چیست
این واژه در فرهنگ عامه و ادبیات سیاسی نماد مرگ، مجازات سنگین قضایی، پایان زندگی و گاه سرکوب است. با این حال، در ادبیات عرفانی فارسی (مانند داستان منصور حلاج)، چوب و طناب دار نمادی از جانفشانی در راه عشق الهی، حقگویی و معراجِ عاشق به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل طناب دار
ترکیب «طناب دار» یک اصطلاح وصفی-اضافی در زبان فارسی است که از دو بخش با ریشههای متفاوت تشکیل شده است؛ واژه «طناب» وامواژهای از ریشه عربی «طنب» (به معنی ریسمان خیمه) بوده و واژه «دار» یک واژه اصیل فارسی باستان (dār) به معنی درخت یا تیرک چوبی است. این ترکیب در مجموع به طناب ضخیمی اطلاق میشود که گرهای مخصوص دارد و برای حلقآویز کردن محکومان استفاده میشود.
اگرچه این واژه به صورت مستقیم در قرآن کریم نیامده، اما مفاهیم مشابهی مانند خفه کردن خود با ریسمان آویخته از سقف (در آیه ۱۵ سوره حج) یا واژه کلی «حبل» در آیات دیگر مورد اشاره قرار گرفتهاند. طناب دار در فرهنگهای مختلف جهان و همچنین در زبانهای انگلیسی و عربی با تعابیری همچون Noose و حبلالمشنقة شناخته میشود.
از نظر معنایی و کاربردی، این عبارت مفهومی عینی و حقوقی-قضایی دارد که متضاد مستقیمی برای آن در لغتنامهها ثبت نشده است، اما در بافت متن میتوان مفاهیمی چون حکم آزادی یا اماننامه را در برابر آن قرار داد. این اصطلاح با ۷ حرف یکی از پاسخهای پرکاربرد در جدولهای کلمات متقاطع نیز به شمار میرود.