خنگ مطلا یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل خنگ مطلا

عبارت «خنگِ مُطَلّا» یکی از تعابیر زیبای ادبیات کلاسیک فارسی است. بر خلاف برداشت اولیه و عامیانه از کلمه «خنگ» که امروزه به معنی کم‌هوش یا کودن به کار می‌رود، در زبان کهن و اصیل فارسی، خِنگ به معنی اسب سفید یا اشهب است. واژه مطلا نیز ریشه عربی داشته و به معنی زراندود یا طلاکاری شده است؛ بنابراین ترکیب این دو به معنای اسبی سپید و باارزش است که دهنه، لجام یا زین آن با طلا تزیین شده باشد.

این اصطلاح بیشتر در قالب کنایه برای اشاره به مرکب شاهانه، ثروت فراوان و تجملات دنیوی به کار می‌رفته است. برای نمونه، شیخ بهایی در کتاب کشکول خود از این ترکیب استفاده کرده تا نشان دهد انسان نباید عزت نفس خود را فدای مادیات و مرکب‌های لوکس کند، آنجا که می‌گوید: «گر نبود خنگِ مطلا لگام / زد بتوان بر قدم خویش گام».