یعنی چه
در اصطلاح علم اصول فقه و درایه، شهرت روایی به معنی شیوع و فراوانی نقل یک حدیث یا روایت توسط محدثان و راویان متعدد در کتابهای حدیثی است؛ به گونهای که تعداد راویان آن از خبر واحد بیشتر، اما کمتر از حد تواتر (که موجب قطع و یقین صددرصدی میشود) باشد. به این نوع روایت، «خبر مشهور» نیز میگویند و در فقه معمولاً قابل استناد و دارای حجیت است.
تلفظ
این ترکیب به صورت «شُهْرَتِ رِوایی» (Šohrate Revāyi) تلفظ میشود که از دو بخش شُهرت (عربی) و روایی (منسوب به روایت) تشکیل شده است.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح فقهی ۹ حرفی، خودِ عبارت «شهرت روایی» است. همچنین کلماتی مانند «خبر مشهور» یا «مستفیض» نیز میتوانند به عنوان گزینههای جایگزین یا هممعنی مطرح شوند.
به انگلیسی
در متون تخصصی و ترجمههای انگلیسی علوم اسلامی، برای انتقال این مفهوم از عباراتی نظیر Famous narration یا Hadith Fame استفاده میشود که نشاندهنده شهرت یک نقل حدیثی در میان محدثان است.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی و فقه شیعه دارد و عیناً به صورت «الشهرة الروائية» یا در قالب اصطلاحات مشابهی چون «الخبر المشهور» و «الحدیث المستفیض» در متون اصولی اهل سنت و شیعه به کار میرود.
در قرآن
ترکیب «شهرت روایی» یک اصطلاح مستحدثه و انتزاعی در علم اصول فقه است که قرنها پس از نزول قرآن برای دستهبندی و سنجش اعتبار احادیث وضع شده است؛ بنابراین خود این عبارت یا ریشههای آن با این معنای خاص در قرآن کریم وجود ندارند.
نماد چیست
در نشانهشناسی فقهی و متون حدیثی، شهرت روایی نمادی از پذیرش وسیع یک روایت در میان محدثان بدون رسیدن به قطعیت کامل است. این ویژگی به عنوان یک مرجّح در زمان تعارض دو خبر به کار میرود و نماد ترجیح روایتی است که مقبولیت و نقل بیشتری دارد.
جمعبندی و توضیح کامل شهرت روایی
«شهرت روایی» یکی از اصطلاحات کلیدی و تخصصی در علوم اسلامی، به ویژه در دو دانشِ «اصول فقه» و «درایة الحدیث» است. این اصطلاح زمانی به کار میرود که یک حدیث یا روایت، به دفعات متعدد و توسط راویان مختلف در کتابها و جوامع روایی نقل شده باشد، به طوری که میان اهل حدیث کاملاً معروف و شناختهشده باشد. اهمیت اصلی این ویژگی در آن است که تعداد راویان آن از یک «خبر واحد» معمولی بسیار بیشتر است، اگرچه به حدّ «تواتر» که موجب یقین صددرصدی و قطعیت کامل میشود، نمیرسد.
در مقام عمل و استنباط احکام شرعی، فقیهان از شهرت روایی به عنوان یک معیار مهم برای سنجش اعتبار و ترجیح روایات استفاده میکنند. به عنوان مثال، هرگاه دو روایت با یکدیگر تعارض داشته باشند و امکان جمع آنها وجود نداشته باشد، فقیه روایتی را که دارای شهرت روایی است (یعنی بیشتر نقل شده و مشهورتر است) بر روایت نادر یا «شاذ» ترجیح میدهد و بر اساس آن فتوا صادر میکند.
باید توجه داشت که این مفهوم با مفاهیم دیگری نظیر «شهرت فتوایی» (مشهور بودن یک فتوا میان فقها) و «شهرت عملی» (عمل کردن فقها به یک حدیث) تفاوت دارد و دایره کاربرد آن صرفاً فراوانیِ نقلِ حدیث در منابع روایی است. این اصطلاح کاملاً اسلامی و اصولی بوده و به طور مستقیم در متن قرآن مجید ذکر نشده است.