یعنی چه
«زاد الله» یک ترکیب فعلی دعایی اصالتاً عربی است. این عبارت از فعل ماضی «زادَ» (از ریشه زید به معنی فزونی دادن) و فاعل «الله» تشکیل شده است و در زبان و متون کهن فارسی به عنوان یک جمله دعایی معترضه برای طلب برکت، فزونی و تکریم به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «زادَ الله» با فتحه روی حرف دال و اتصال آن به لفظ جلاله است که در روانخوانی به صورت (zā-dal-lāh) شنیده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به شمارش حروف خودِ ترکیب، «زاد الله» با ۷ حرف است. همچنین ممکن است به عنوان راهنما معادل دعایی فارسی آن یعنی «افزون کناد» مد نظر باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم دعایی آن از عبارت May God increase یا May Allah multiply استفاده میشود و برای ترجمه تحتاللفظی فعلی آن عبارت God increased به کار میرود.
به عربی
این عبارت خود اصالتاً عربی است و در این زبان به عنوان جمله فعلیه یا دعایی (مانند زاد الله شرفاً یا زاده الله علماً) جهت طلب عافیت و فزونی استفاده میشود. کلمات زاد و ازداد نیز از همین ریشه هستند.
به فارسی
معادلهای دقیق و روان فارسی این عبارت دعایی، کلماتی مانند «افزونکناد»، «خداوند برکت دهد» و «خداوند زیاد کند» هستند که در شاهکارهای ادب فارسی به عنوان اصطلاح تکریمی به کار رفتهاند.
در قرآن
ترکیب دقیق و مستقل «زاد الله» به این شکل در قرآن وجود ندارد؛ اما فعل «زادَ» همراه با فاعل لفظ جلاله یا ضمیر عاید به آن بارها تکرار شده است. به عنوان مثال در آیه ۱۰ سوره بقره میفرماید: «فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا» (پس خدا بر بیماریشان افزود) و در آیه ۲۴۷ سوره بقره به صورت «وَزادَهُ بَسطَةً فِي العِلمِ وَالجِسمِ» آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل زاد الله
عبارت «زاد الله» یک ترکیبِ فعلی و دعاییِ اصالتاً عربی متشکل از فعل «زاد» و فاعل «الله» است که در زبان و ادبیات فارسی به عنوان یک جمله دعاییِ معترضه یا پسوند تکریمی به معنی «خداوند بیفزاید» یا «خداوند برکت دهد» به کار میرود. این عبارت نمادی از شکرگزاری، طلب وسعت روزی، معرفت و برکت از پروردگار است.
یک اشتباه رایج در برخی منابع غیرتخصصی این است که این کلمه را به اشتباه از ریشه فارسی «زادن/فرزند» قلمداد کرده و آن را به معنی «فرزند خدا» ترجمه کردهاند که کاملاً نادرست است. در تمام متون معتبر ادبی و دینی، این واژه همواره ریشه عربی داشته و معنای افزونی و برکت الهی را افاده میکند.
در ساختار قرآنی نیز فعل «زاد» با فاعل خداوند به کرات برای اشاره به افزایش نعمت، هدایت و یا حتی به عنوان کیفر اعمال انسانها (مانند افزایش بیماری دلهای منافقان) به کار رفته است که نشاندهنده وابستگی تغییرات و مقدرات جهان به اراده و فضل الهی است.