یعنی چه
«ابن عقده» در لغت به معنای «پسرِ عقده» است و در تاریخ به عنوان نام خاص (عَلَم) برای ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید همدانی کوفی، از بزرگترین حافظان، محدثان و دانشمندان علم رجال در قرن سوم و چهارم قمری استفاده میشود. لقب «عقده» متعلق به پدر او بوده که از استادان نحو در کوفه به شمار میرفته است.
تلفظ
این ترکیب به صورت «اِبنِ عُق دِه» تلفظ میشود که در آن حرف عُین دارای ضمه (ـُ) و قاف دارای سکون است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به پرسشهایی نظیر «محدث معروف قرن سوم»، «رجالی بزرگ کوفه» یا «نویسنده کتاب رجال ابوالعباس»، کلمه هفتحرفی «ابن عقده» است.
به انگلیسی
از آنجا که این واژه یک اسم خاص تاریخی است، در زبان انگلیسی به صورت مستقیم نویسهگردانی میشود.
به عربی
در منابع عربی و علوم حدیث، وی با نام کامل «أبو العباس أحمد بن محمد بن سعيد الهمداني الكوفي» معروف به ابن عقده شناخته میشود.
به فارسی
این عبارت در زبان فارسی به عنوان یک اسم علم (نام خاص) برای این شخصیت تاریخی به کار میرود و برگردان معنایی عام ندارد؛ هرچند کلمه «عقده» در ریشه به معنای گره است.
در قرآن
خود ترکیب اسم خاص «ابن عقده» در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، ریشه عربی آن یعنی «ع ق د» در قالب کلماتی مانند «عُقْدَةَ النِّكَاحِ» (بقره/۲۳۵) و «الْعُقَد» (فلق/۴) در آیات قرآن به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل ابن عقده
«ابن عُقده» یک واژه عمومی یا لغوی نیست، بلکه یک اسم خاص (علم) متعلق به یکی از برجستهترین و نامدارترین محدثان، حافظان و دانشمندان علم رجال در جهان اسلام یعنی «ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید همدانی کوفی» (۲۴۹ تا ۳۳۲/۳۳۳ هجری قمری) است.
لقب «عُقده» (به معنی گره) در اصل متعلق به پدر وی بود که از معلمان و نسخهبرداران سرشناس نحو در کوفه به شمار میرفت و به دلیل تبحر بالا در گشودن پیچیدگیها و گرههای علمی به این نام معروف شده بود. ابن عقده در تاریخ تشیع و رجالشناسی، نماد حافظه شگفتانگیز و کثرت روایات است و گفته میشود هزاران حدیث را با ذکر دقیق سلسله سند در حافظه داشته است.