یعنی چه
این عبارت ترکیبی ادبی و عرفانی به معنای پیوند میان دو حقیقت بزرگ (مانند علم و عمل یا ظاهر و باطن) و آشکار شدن روشنایی معرفت است. همچنین به عنوان نام کتاب واژهشناسی قرآنی و حدیثی فخرالدین طریحی شناخته میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح عبارت بر اساس اعرابگذاری عربی به صورت Majma'ul-Bahrayn wa Matla'un-Nayyirayn است.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی متون اسلامی، این عبارت به معنای همگرایی دو دریا و محل طلوع دو روشنایی ترجمه میشود.
به عربی
این عبارت یک ترکیب اضافی و عطف اصیل عربی است که از کلمات مجمع (محل جمع شدن)، بحرین (دو دریا)، مطلع (محل طلوع) و نیرین (دو نور/ماه و خورشید) ساخته شده است.
به فارسی
معادل روان فارسی این ترکیب، «ملتقای دو دریا و جایگاه برآمدن دو گوهر روشنگر» است که در ادبیات عرفانی به وحدت اضداد یا جامعیت اشاره دارد.
در قرآن
ترکیب کامل در قرآن نیست؛ اما عبارت «مَجْمَعَ الْبَحْرَیْنِ» در آیه ۶۰ سوره کهف و در داستان ملاقات حضرت موسی (ع) و خضر (ع) به کار رفته است. بخش دوم (مطلعالنیرین) یک اصطلاح تفسیری و کتابی است.
نماد چیست
این عبارت نماد پیوند دو منبع یا حقیقتِ بظاهر متفاوت است؛ در عرفان مجاز از انسان کامل، و در فرهنگ شیعی مجاز از اتصال قرآن و عترت (یا پیامبر و امام علی و طلوع حسنین) است.
جمعبندی و توضیح کامل مجمع البحرین و مطلع النیرین
عبارت «مجمع البحرین و مطلع النیرین» یک ترکیب واژگانی بسیار غنی و اصیل عربی است که در درجه اول به عنوان نام یکی از کتابهای مرجع و جریانساز لغتشناسی شیعه اثر علامه فخرالدین طریحی (قرن ۱۱ هجری) شناخته میشود. نویسنده با الهام از استعارههای قرآنی، این نام را برای اثر خود برگزیده تا جامعیت آن را در تبیین واژگان قرآن و حدیث نشان دهد.
از نظر معنای لغوی و عرفانی، این اصطلاح به معنای «محل تلاقی دو دریا و مشرق دو گوهر فروزان» است. در تفاسیر و متون ادبی، «دو دریا» کنایه از پیوند میان علم ظاهری و باطنی، یا کتاب و سنت است و «دو نیر» به روشنایی عقل و وحی یا هدایت امامان معصوم اشاره دارد.
بخش اول این عبارت یعنی مجمعالبحرین ریشه در آیه ۶۰ سوره مبارکه کهف دارد که به محل دیدار حضرت موسی و خضر اشاره میکند، اما ترکیب کامل آن، یک عنوان ابداعی دانشنامهای و ادبی است که نماد جامعیت، وحدت حقایق و کمال معرفت محسوب میشود.