واپسگرا یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل واپسگرا

واژه «واپسگرا» یک صفت اصیل فارسی و ترکیبی است که از نگاه لغوی به معنای «گرایش به سمت عقب یا پشت سر» است. این کلمه در بستر گفتمان‌های اجتماعی، سیاسی و فلسفی معاصر، بار معنایی منفی به خود گرفته و برای توصیف جریانات یا افرادی به کار می‌رود که سد راه تجدد، پیشرفت علمی و دگرگونی‌های مثبت فکری می‌شوند. اصطلاحاً به این روحیه، واپس‌گرایی یا ارتجاع می‌گویند.

در ریشه‌شناسی این واژه، جزء نخست یعنی «واپس» از پارسی میانه به معنای عقب به یادگار مانده و جزء دوم «گرا» از مصدر گراییدن متمایل بودن را می‌رساند. متضادهای اصلی آن واژگانی چون پیشرو، نوگرا و ترقی‌خواه هستند که همگی بر پویایی و آوانگارد بودن دلالت دارند، در حالی که واپس‌گرایی بر جمود فکری و ایستایی تاکید می‌کند.