یعنی چه
این عبارت ترکیبی به دو مفهوم اشاره دارد: یکی در بافتار ارتباطی و اخلاقی به معنای «سزاوار دانستن و ارزش شمردن» (مانند قابل دانستن یک فرد) و دیگری در بافتار شناختی و فلسفی به معنای «آنچه علم پیدا کردن به آن ممکن است و میتوان آن را فهمید».
تلفظ
تلفظ این واژه از ترکیب واژهٔ عربی «قابل» با کسرِ اضافه به مصدر فارسی «دانستن» شکل میگیرد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «قابل دانستن» دقیقاً ۱۰ حرف دارد. بسته به طراح جدول، پاسخهای جایگزین و کوتاهتری مثل معلوم یا عیان نیز ممکن است مد نظر باشد.
به انگلیسی
در کاربرد شناختی از واژگانی چون Knowable بهره میبرند و در کاربرد کلامی و ارجاعی به معنای شایسته شمردن، اصطلاحاتی مانند to consider or deem worthy به کار میرود.
به عربی
برای ابعاد معرفتی از تعبیر «قابل للمَعرفة» یا «معلوم» استفاده میشود و برای جنبه ارزشی و لایق دانستن، تعابیر فعلی نظیر «رأى أنه يستحق» کاربرد دارد.
در قرآن
خود این ترکیب مانیفست فارسی دارد و در قرآن نیست. اما ریشه واژه اول یعنی «قابل» یکبار در سوره غافر آیه ۳ به صورت «قَابِلِ التَّوْبِ» (پذیرنده توبه) برای باریتعالی آمده و مشتقات دانستن نیز به صورت ریشه علم (مانند معلوم) به وفور یافت میشود.
نماد چیست
این عبارت نماد مادی خاصی ندارد، اما در لایههای معنایی، نمادی از درک اهمیت یک موضوع، داوری ارزشی (Value Judgment) در فلسفه و توانایی ذهن انسان برای کشف حقیقت و پدیدههای جهان است.
جمعبندی و توضیح کامل قابل دانستن
عبارت «قابل دانستن» یک صفت ترکیبیِ ساخته شده از واژه فاعلی عربی «قابل» (پذیرنده، لایق) و مصدر اصیل فارسی «دانستن» (از ریشه پهلوی dānistan) است. این اصطلاح در دو ساحت مجزا کاربرد دارد؛ در ادبیات روزمره و اخلاقی به معنای بزرگداشت، به حساب آوردن و شایستهِ التفات دانستنِ کسی یا چیزی است و در فلسفه و علم معرفتشناسی، به امور و حقایقی اطلاق میشود که در دایره فهم بشر میگنجند و مرموز و دستنایافتنی نیستند.
بررسی ساختار دستوری آن نشان میدهد که این ترکیب نمونه زیبایی از وامگیری ساختاری صفت و مصدر میان دو زبان فارسی و عربی است. ضد این واژه امور مجهول، درکناپذیر یا ناچیز شمردن است و در زبانهای بینالمللی با توجه به بستر متن، معادلهای دقیقی دارد که مرز میان ارزشگذاری انسانی و آگاهی عقلانی را مشخص میکند.