یعنی چه
گفتنِ سوگند و تأکید بر راستگویی یا تعهد با یاد کردن خدا، مقدسات یا چیزی محترم؛ یعنی اقرار و تاکید رسمی بر صحت یک سخن یا تعهد به انجام دادن یا ندادن کاری در آینده، با گواه گرفتن یک مرجع مقدس (مانند نام خدا) یا یک ارزش اخلاقی بالا.
مترادف
واژههای هممعنا که برای ابراز تعهد شدید و شهادت بر حقیقت به کار میروند.
جمله سازی
تلفظ
این عبارت فعلی از دو جزء ترکیبی تشکیل شده است: «قَسَم» (اسم با فتح قاف و سین) و «خوردن» (فعل).
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون قسم خوردن (۸ حرف)، سوگند (۵ حرف) یا یمین (۴ حرف) به عنوان پاسخ قرار میگیرند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای فعل قسم خوردن از اصطلاحات رسمی و عمومی فوق استفاده میشود.
به عربی
ریشه کلمه قسم خود از زبان عربی وارد فارسی شده است و افعال فوق معادلهای مستقیم آن هستند.
در قرآن
در قرآن کریم مفهوم سوگند بسیار پرکاربرد است. از یک سو خداوند به پدیدههای متعددی مانند زمان (والعصر)، خورشید و ماه قسم یاد کرده تا توجه انسان را به اهمیت آنها جلب کند. از سوی دیگر، در آیاتی مانند سوره بقره مومنان را از سوگندهای بیهوده و مکرر منع کرده (وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَیْمَانِکُمْ) و برای شکستن قسم عمدی، کفاره تعیین نموده است.
نماد چیست
قسم خوردن در فرهنگهای مختلف نماد تعهد، راستگویی و اعتبار بخشیدن به سخن است. در جوامع دینی کتابهای مقدس (مانند قرآن یا انجیل) و در نمادهای مدرن حقوقی، «بالا آوردن دست راست» به نشانه شهادت در دادگاه، نماد مادی و بصری این مفهوم هستند. همچنین در ایران باستان، خوردن آب گوگرد (سوگند) نماد اثبات بیگناهی بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل قسم خوردن
عبارت «قسم خوردن» یک فعل مرکب با ساختار ریشهشناختی بسیار جالب است. جزء اول آن یعنی «قسم» ریشه عربی دارد که به معنی بخش کردن عادلانه است، اما جزء دوم آن یعنی «خوردن» کاملاً فارسی است و به آیینهای ایران باستان بازمیگردد؛ جایی که افراد متهم برای اثبات بیگناهی خود باید آب مخلوط با گوگرد (سوکند) را میخوردند. با ورود اسلام، واژه قسم جایگزین شد اما فعل خوردن در زبان فارسی پابرجا ماند.
این مفهوم در فرهنگ اسلامی و قرآنی جایگاه ویژهای دارد و به عنوان ابزاری برای تأکید شدید بر حقیقت و پیوند دادن گفتار با امر مقدس شناخته میشود؛ هرچند که دین اسلام انسانها را از یاد کردن سوگندهای مکرر و بیهوده به نام خدا منع کرده است.
امروزه در سیستمهای حقوقی و قضایی جهان نیز این عمل با نمادهایی چون بالا بردن دست راست یا دست گذاشتن روی کتابهای مقدس برای التزام به راستگویی و وفاداری به قانون انجام میشود.