یعنی چه
جزر البحر یک ترکیب اضافه در زبان عربی است که به پدیده طبیعی پایین آمدن سطح آب دریاها و اقیانوسها و عقبنشینی آن از خط ساحلی اشاره دارد. این پدیده در اثر نیروی گرانش ماه و خورشید رخ میدهد.
تلفظ
این عبارت به صورت جَزْرُ الْبَحْر تلفظ میشود. نکته مهم ساختاری این است که اگر به صورت جُزُرُ البَحْر (با ضمه جیم و زاء) خوانده شود، جمعِ جزیره بوده و به معنای جزیرههای دریا خواهد بود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون جزر البحر، فروکشند، پسرفت آب و جزر به عنوان پاسخ برای کاهش آب دریا پذیرفته میشوند.
به انگلیسی
برای توصیف حالت پایین رفتن آب دریا از واژههای Low tide و Ebb استفاده میشود. در صورتی که ساختار جمع جزیره مد نظر باشد، معادل آن Islands of the sea خواهد بود.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر ترکیب جزر البحر، از واژه تکجزئی الجزر یا ترکیبات مترادفی همچون انحسار البحر به معنی عقبنشینی دریا و نضوب الماء به معنی کاهش آب استفاده میگردد.
به فارسی
در زبان فارسی، منجمان و جغرافیدانان علاوه بر استفاده از واژه وامگرفته شده «جزر»، معادلهای اصیلی مانند فروکشند، پسرفت آب، افت آب دریا و کاهش آب را به کار میبرند که در مقابل فراکشند (مد) قرار دارد.
نماد چیست
در ادبیات و نمادشناسی، جزر البحر در کنار مد البحر، نمادی از فراز و نشیبهای ناگزیر زندگی است. جزر به طور ویژه به عنوان نماد فروکش کردن احساسات طوفانی، زوال موقت قدرت، بازگشت به سکون و پناه گرفتن در گوشه تنهایی برای تجدید قوا تعبیر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل جزر البحر
عبارت «جزر البحر» یک ترکیب اصیل لغوی در زبان عربی است که وارد ادبیات و متون علمی فارسی نیز شده است. این واژه از ریشه سه حرفی (ج-ز-ر) مشتق شده که در معنای اصلی خود به بریدن، قطع کردن یا فروکش کردن و پنهان شدن تدریجی آب اشاره دارد. از نظر علمی این پدیده پَسرفت طبیعی آب دریاها در اثر تعاملات گرانشی منظومه شمسی است که در زبان فارسی به آن «فروکشند» نیز میگویند.
نکته جالب این واژه تفاوت معنایی آن در صورت تغییر حرکات حرکتی (اعراب) است؛ چرا که قرائت آن با فتح جیم به پدیده جزر اشاره دارد، در حالی که قرائت آن با ضمه جیم و زاء به معنی جزیرههای دریا خواهد بود. این اصطلاح علمی و طبیعی، در ادبیات داستانی و عرفانی نیز بازتاب داشته و به عنوان استعارهای از دورههای رکود، فروکش کردن هیجانات تند و عقبنشینیهای تاکتیکی در جریان زندگی انسان استفاده میشود.
باید توجه داشت که هرچند مفاهیمی مثل دریا و حرکت آب در سورههای مختلف قرآن کریم به صورت توصیفی آمده است، اما عین عبارت «جزر البحر» در متن قرآن وجود ندارد و کاربرد آن بیشتر در دواوین شعری، متون فقهی، جغرافیایی و نجومی قدیم و مدرن مشهود است.