یعنی چه
عقلیات به معنای امور وابسته به عقل، دانشهای عقلانی و گزارههایی است که درک و اثبات آنها نیازمند استدلال، برهان و تفکر عقلانی است. این اصطلاح در متون فلسفی، کلامی و ادبی کاربرد فراوان دارد و در مقابل امور حسی یا نقلی قرار میگیرد.
تلفظ
این واژه به صورت عَقْلیّات تلفظ میشود که جمع مؤنث سالم کلمه «عقلیه» (منسوب به عقل) است.
در جدول
پاسخ شش حرفی برای گزارهها یا علوم مبتنی بر اندیشه و استدلال در جدول کلمات متقاطع، کلمه «عقلیات» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف مفاهیم و مباحث حوزه عقلانیت و فلسفه از این اصطلاحات استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در سنت فکری و فلسفه اسلامی دقیقاً به همین صورت یا به شکل المعقولات به کار میرود.
به فارسی
نزدیکترین برابرها و کلمات هممعنا در زبان فارسی برای این واژه شامل معقولات، مباحث عقلی، نظریات استدلالی و عقلانیات هستند.
در قرآن
خود واژه «عقلیات» به صورت جمع یا مفرد در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال ریشه آن (ع-ق-ل) در قالب افعالی مانند «أفلا تعقلون» (آیا تعقل نمیکنید؟) و «لقوم یعقلون» (برای قومی که تعقل میکنند) بارها برای دعوت به اندیشیدن تکرار شده است.
جمعبندی و توضیح کامل عقلیات
واژه «عقلیات» اصطلاحی تخصصی و دیرینه در حوزه فلسفه، منطق و کلام اسلامی است که به مجموعه دانشها، گزارهها و امور مبتنی بر عقل، برهان و استدلال اشاره دارد. این مفهوم در سنت فکری همواره در برابر «نقلیات» (علوم وابسته به نقل، روایت و سنت مانند فقه و حدیث) یا «سمعیات» قرار میگیرد و به عنوان نمادی از نور عقل و سنجش منطقی شناخته میشود.
اگرچه خود این لفظ به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده، اما مفهوم آن و ریشه عربی واژه (ع-ق-ل) به صورت افعال گوناگون مکرراً برای تشویق انسانها به تفکر، تدبر و بازشناسی حقایق از طریق مهار کردن جهل و به کار انداختن نیروی درک و فهم استفاده شده است.