یعنی چه
ترکیبی خطابی متشکل از حرف ندای «یا» و صفت عربی «ذکی» است که برای صدا زدن یا ستودن فردی به خاطر هوش، زکاوت و درایت بالایش استفاده میشود.
تلفظ
این عبارت با فتح ذال، سکون کاف و تشدید یای مکسور در انتهای واژه ذکی تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان یک ترکیب منادا ۵ حرف دارد و صفت مفرد آن ۳ حرفی است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از عبارات خطابی معادل برای اشاره به فرد هوشیار و باهوش استفاده میشود.
به عربی
این عبارت اصالتاً عربی است و از ریشه (ذ ک و) به معنی زبانه کشیدن آتش یا تیزفهمی گرفته شده است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن شامل برگردانهای خطابی نظیر ای زیرک، ای تیزفهم و ای نکتهسنج است.
در قرآن
خود ترکیب «یا ذکی» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ با این حال، همریشه آن به صورت فعل «ذَکَّیْتُمْ» (به معنی ذبح شرعی) در آیه ۳ سوره مائده به کار رفته است. باید توجه داشت که واژههایی مانند «زَکِیّاً» در قرآن با حرف «ز» و از ریشه پاکیزگی هستند و با «ذکی» به معنی باهوش تفاوت دارند.
جمعبندی و توضیح کامل یا ذکی
عبارت «یا ذکی» یک ترکیب منادای عربی است که از حرف ندای «یا» و صفت «ذکی» تشکیل شده و در زبان و ادبیات فارسی به معنای «ای باهوش» و «ای تیزفهم» به کار میرود. ریشه لغوی آن به کمال عقل، درخشش ذهن و شعلهور شدن فهم اشاره دارد و در متون ادبی یا دعایی، خطابی احترامآمیز برای تحسین درایت فرد محسوب میشود.
این واژه در زبان عامه نمادی از هوشمندی و عقلانیت است. اگرچه خود این ترکیب در قرآن کریم یافت نمیشود، اما مشتقات فقهی همریشه با آن در بحث تذکیه (ذبح شرعی) دیده میشود که نباید با کلمات مشابه قرآنی مانند «زکی» (با حرف ز) به معنی پاک و مطهر اشتباه گرفته شود.