یعنی چه
واژه «مپسند» یک فعل نهی (دستور به انجام ندادن کاری) در خطاب به دوم شخص مفرد است. این کلمه در ادبیات فارسی بیشتر در ساختارهای دعایی، اخلاقی و پندآموز به کار میرود؛ به این معنی که کاری یا وضعیتی را برای کسی خوش ندار و آن را روا مدار.
جمله سازی
تلفظ
این واژه از سه هجا تشکیل شده است: هجای اول با میم مفتوح (مَ)، هجای دوم با پاء مفتوح (پَ) و هجای سوم به صورت ساکن (سَند) قرائت میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، اگر راهنمای سؤال عباراتی همچون «روا مدار»، «راضی نباش» یا «قبول مکن» باشد و پاسخ ۵ حرفی خواسته شود، واژه اصلی «مپسند» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم عدم تایید، نپذیرفتن یا خوش نداشتن یک امر، از ترکیبات فعلی منفی یا افعالی با بار معنایی رد کردن استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای ساخت فعل نهی هممعنا با مپسند، از صیغههای مضارع مجزوم با «لا»ی ناهیه استفاده میشود که نشاندهنده خواست عدم وقوع یا عدم پذیرش یک فعل است.
به فارسی
این واژه کاملاً ایرانی و اصیل است و ریشه تاریخی آن به زبان پهلوی (فارسی میانه) و واژه pasandīdan بازمیگردد. از نظر ساختاری، از پیشوند نهی «مـ» کهن به همراه بن فعل «پسند» تشکیل شده است. مترادفهای آن شامل «نپسند، مپذیر، روا مدار و نخواه» بوده و متضاد آن «بپسند، بپذیر و روا دار» است. واژگان همخانواده آن نیز عبارتند از: پسند، پسندیدن، ناپسند، پسندیده، دلپسند و خوشپسند.
نماد چیست
واژه مپسند نماد مادی یا اسطورهای ویژهای ندارد؛ اما در ادبیات و فرهنگ عامه فارسی، نمادی از «انصاف اخلاقی» است. این واژه یادآور قانون طلایی اخلاق بوده و به این مفهوم اشاره دارد که انسان نباید آنچه را برای خود زشت و ناگوار میداند، برای دیگران روا بدارد؛ همانطور که ناصرخسرو میگوید: «بر کسی مپسند کز تو آن رسد / کت نیاید خویشتن را آن پسند».
جمعبندی و توضیح کامل مپسند
واژه «مپسند» یک فعل نهی اصیل و کهن در زبان فارسی است که از مصدر «پسندیدن» مشتق شده و به معنای نپسندیدن، روا نداشتن و عدم رضایت به یک امر است. این کلمه با ساختار دستوری ویژه خود (استفاده از پیشوند مـ برای منفی کردن امر) ریشه در فارسی میانه دارد و در طول تاریخ ادبیات ایران، جایگاه ویژهای در متون اخلاقی، پندآموز و نیایشها داشته است.
از دیدگاه اخلاقی و فرهنگی، این واژه جلوهگر مفهوم برابری و انصاف است؛ چرا که بیشتر در قالب متلها و اشعار تأکید میکند انسان نباید سختی، ظلم یا ناپسندیها را برای همنوعان خود آرزو کند یا روا بداند. گرچه این کلمه عیناً در متن قرآن نیامده، اما معادلهای مفهومی آن در آیات متعددی که انسان را از پذیرش باطل یا رضایت به ناپاکیها نهی میکنند، کاملاً مشهود است.