یعنی چه
کفایت تبیینی (Explanatory Adequacy) بالاترین سطح کفایت در نظریههای زبانشناسی (بهویژه دستور زایشی چامسکی) است. این مفهوم فراتر از توصیف صرف پدیدهها، به دلایل بنیادی و ساختارهای درونی نظام زبان و چگونگی دستیابی کودک به دانش زبانی بر اساس اصول مستقل از یک زبان خاص میپردازد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب واژگانی به صورت مضاف و مضافالیه علمی است: کِفایت (kefāyat) + تبیینی (tabyini).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح تخصصی زبانشناسی ۱۱ حرف دارد. طراحان ممکن است از ترکیبهای مشابهی مثل بسندگی تبیینی نیز استفاده کنند.
به انگلیسی
این واژه در متون علمی بینالمللی و ساختارهای فرمال زبانشناسی غربی به صورت Explanatory adequacy شناخته میشود و گاهی به صورت مخفف EA نوشته میشود.
به فارسی
این اصطلاح مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در حوزه زبانشناسی است و معادلهای فارسی پیشین یا موازی آن شامل «بسندگی تبیینی» و «شایستگی تبیینی» میشود.
در قرآن
خود این اصطلاح ترکیبی در قرآن وجود ندارد، اما ریشههای آن به صورت جداگانه مکرر استفاده شدهاند؛ مثلاً ریشه «کفی» در آیه «أَلَیْسَ اللَّهُ بِکَافٍ عَبْدَهُ» (زمر/۳۶) به معنی بسندگی و ریشه «بین» در باب تفعیل (تبیین) مانند آیه «لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ» (نحل/۴۴) به معنی آشکار کردن و توضیح دادن آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل کفایت تبیینی
اصطلاح «کفایت تبیینی» یکی از مفاهیم کلیدی و بنیادین در فلسفه زبان و زبانشناسی مدرن، بهویژه در چارچوب نظریه دستور زایشی نوام چامسکی است. این مفهوم به سطحی از یک نظریه علمی اشاره دارد که نهتنها قادر است ساختارها و دادههای زبانی را به طور دقیق توصیف کند، بلکه میتواند فرآیندهای درونی ذهن انسان، نحوه اکتساب زبان توسط کودک و دلایل بنیادی شکلگیری این ساختارها را تبیین کند.
در تبیین علمی، این اصطلاح در تقابل با سطوح پایینتر یعنی «کفایت مشاهداتی» و «کفایت توصیفی» قرار میگیرد. در حالی که کفایت توصیفی صرفاً به ارائه یک آرایه منظم از دادههای زبانی بسنده میکند، کفایت تبیینی به دنبال پاسخ به چراها و کشف قواعد جهانی و ذاتی زبان در مغز انسان است که یادگیری سریع آن را ممکن میسازد.
از نظر واژهگزینی، این اصطلاح یک ترکیب علمی فارسی-عربی مصوب فرهنگستان است که ریشههای لغوی آن بر بسندگی (کفایت) و روشنگری مفهومی (تبیین) دلالت دارند. در متون تخصصی انگلیسی با عبارت Explanatory Adequacy متناظر بوده و نقشی محوری در ارزیابی قدرت و اعتبار نظریههای زبانشناختی ایفا میکند.