یعنی چه
واژه احصاص در لغت به دو معنای اصلی به کار رفته است: یکی پرداختن حق، سهم یا حِصّه فرد و دیگری برکنار کردن و عزل کسی از یک شغل یا مقام اداری و حکومتی.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت اِحصَاص (مصدر باب افعال) است. باید توجه داشت که این کلمه از نظر تلفظ و معنا کاملاً با واژه رایج «احساس» (به معنی درک با حواس) متفاوت است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این واژه ۵ حرف دارد و معمولاً به عنوان معادل برای راهنماهایی چون «سهمدهی» یا «عزل از منصب» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای مفهوم سهمدهی و توزیع از واژههای Allocation یا Allotment و برای مفهوم عزل و برکناری از منصب از واژه Dismissal استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی امروز، به جای این واژه کمکاربرد از برگردانها و معادلهایی نظیر سهمدهی، حصهبندی، تخصیص دادن، عزل و یا برکناری استفاده میشود.
در قرآن
کلمه «احصاص» در متن قرآن وجود ندارد؛ اگرچه ریشه آن (ح-ص-ص) در قالب واژههای دیگر مرتبط با سهم و نصیب مفهوم دارد، اما این مشتق خاص در قرآن یافت نمیشود.
نماد چیست
این کلمه جنبه نمادین عامیانه یا عرفانی ندارد و در متون کهن اداری صرفاً به عنوان نمادی از نظم حقوقی در تخصیص منابع و سهمبندی عادلانه شناخته میشده است.
جمعبندی و توضیح کامل احصاص
واژه «احصاص» از ریشه عربی (ح-ص-ص) یک کلمه بسیار کهن، نادر و کمکاربرد است که در متون اداری و لغتنامههای قدیمی مانند دهخدا ثبت شده است. این واژه دو معنای کاملاً متمایز دارد؛ در وهله اول به معنای اعطای بهره، حصه و نصیب به افراد است و در مرتبه دوم به معنای عزل، برکناری و معزول کردن کسی از یک شغل یا منصب اداری به کار میرود.
نکته حائز اهمیت در بررسی این واژه، تمایز املایی و معنایی شدید آن با کلمه پرکاربرد «احساس» (با سین) است. احصاص کاملاً ماهیتی حقوقی، تقسیماتی و اداری دارد و امروزه در زبان فارسی معیار کاملاً متروک شده و جای خود را به واژههایی نظیر «تخصیص»، «سهمدهی» یا «برکناری» داده است.