یعنی چه
«ذو» در زبان عربی به معنای صاحب و دارای است و «خویصره» اسم مصغر (کوچکشده) از ریشه «خاصره» به معنای پهلو یا میانتهی است. در نتیجه این عبارت لغتاً به معنی فردی با پهلو یا کمر کوچک و باریک است که به عنوان لَقَب برای حرقوص بن زهیر تمیمی استفاده میشد.
تلفظ
این عبارت در زبان عربی به صورت «ذو الخُوَيْصِرَة» تلفظ میشود که در خوانش روان فارسی معمولاً تلفظ آن به شکل «ذُلخُوَیْصَرَه» صورت میگیرد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به پرسشهایی نظیر «بنیانگذار خوارج» یا «شخصیت گستاخ در برابر پیامبر»، واژه ۱۰ حرفی «ذو الخویصره» است. نام دیگر او در منابع تاریخی ذوالثدیه نیز ذکر شده است.
به انگلیسی
در متون و مقالات انگلیسی مربوط به تاریخ اسلام و فرقهشناسی، این نام تاریخی به صورت Dhu al-Khuwaysirah یا Dhu'l-Khuwaysirah نگاشته میشود.
به عربی
این عبارت کاملاً ریشه عربی دارد. در منابع اسلامی از او با عنوان «ذو الخویصرة التمیمی» یاد شده و ریشه لغوی آن از (خ - ص - ر) گرفته شده است.
به فارسی
معادل مستقیم یا برگردان فارسی این نام برای اشخاص کاربرد ندارد، اما از نظر تحتاللفظی میتوان آن را «کمرباریک» یا «صاحب پهلوی کوچک» ترجمه کرد. در ادبیات دینی فارسی، او را سرسلسله خوارج یا مارقین میدانند.
نماد چیست
ذو الخویصره در فرهنگ و ادبیات سیاسی-عقیدتی اسلام، نماد بارز «مقدسمآبی جاهلانه» و «عدالتخواهی دروغین و منفعتطلبانه» است؛ فردی که با تکیه بر ظاهر دین و ادعای تقوا، حتی به تقسیم غنایم توسط پیامبر (ص) اعتراض کرد و جرقه فکری جریان تکفیری خوارج را زد.
جمعبندی و توضیح کامل ذو الخویصره
ذو الخویصره لقب شخصیتی تاریخی به نام حرقوص بن زهیر تمیمی است که لغتاً به معنای «صاحب پهلوی کوچک» است. او پس از جنگ حنین، با گستاخی به نحوه تقسیم غنایم توسط پیامبر اکرم (ص) اعتراض کرد و شعار عدالتخواهی سر داد که با پاسخ تند پیامبر مواجه شد. آیه ۵۸ سوره توبه نیز در شأن نزول اعتراض منفعتطلبانه او صادر شده است.
این شخص در تاریخ اسلام به عنوان اولین جرقه فکری خوارج شناخته میشود. پیامبر (ص) در همان زمان پیشبینی کرد که از نسل فکری او افرادی خواهند آمد که نماز و روزه فراوان دارند اما دین از گلویشان فراتر نمیرود. او بعدها در زمان خلافت امام علی (ع) جریان مارقین را هدایت کرد و سرانجام در جنگ نهروان کشته شد.
امروزه در ادبیات مذهبی و سیاسی، نام ذو الخویصره به عنوان یک نماد اصطلاحی برای اشاره به کجفهمی دینی، مقدسمآبی افراطی و جاهلانه، و کسانی که شعارهای زیبای عدالتخواهی را ابزار سهمخواهی شخصی خود قرار میدهند، استفاده میشود.