یعنی چه
در اصطلاح ادبی، فلسفی و منطقی، به کلام، گزاره یا آرایهای گفته میشود که در نگاه اول با خود در تضاد است و غیرممکن به نظر میرسد، اما با تامل بیشتر، معنایی درست، منطقی و عمیق را آشکار میسازد؛ مانند ترکیب «سلطنت فقر» یا «آرامش طوفانی».
تلفظ
این عبارت از دو بخش مصوب تشکیل شده است: «گفته» به کسر گاف و سکون فاء و فتح تاء [gof-teh] و «متناقضنما» به ضم میم، فتح تاء، الف کشیده، کسر قاف، سکون ضاد و فتح نون [mo-ta-nā-ghez-na-mā].
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ دقیق این عبارت ۱۳ حرف دارد. واژههای هممعنی دیگر نظیر پارادوکس و ناسازنما نیز بسته به تعداد حروف جدول کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای این مفهوم از واژه لاتیـن Paradox استفاده میشود که به معنای گزارهای است که بر خلاف باور عمومی ولی واجد حقیقت است.
به عربی
در متون فلسفی و منطقی زبان عربی، معادل دقیق آن واژه «مفارقة» است و در نقد ادبی از توصیف ساختاری آن استفاده میشود.
به فارسی
این واژه ترکیب معاصر و مصوبی از «گفته» (ریشه پهلوی) و «متناقض» (اسم فاعل عربی از باب تفاعل به معنی شکستن ریسمان) و «نما» (بن مضارع نمودن) است که به عنوان برگردان فارسی پارادوکس رواج یافته است.
نماد چیست
در منطق و ریاضیات، گاهی از نماد صوری $\bot$ برای نشان دادن تناقض و گزاره کاذب محض استفاده میکنند. در پهنه هنرهای تجسمی نیز سازههای هندسی محال مانند مثلث پنروز و نوار موبیوس نمادهای بصری این مفهوم هستند.
جمعبندی و توضیح کامل گفته متناقض نما
عبارت «گفته متناقضنما» اصطلاحی دقیق و ساختهشده در زبان فارسی معاصر است که به عنوان معادل واژه بینالمللی «پارادوکس» به کار میرود. این آرایه زمانی شکل میگیرد که ظاهر یک کلام کاملاً غیرممکن و ضد و نقیض به نظر برسد، اما در پسِ این لایه بیرونی، مفهوم و حقیقتی عمیق، هنری یا فلسفی نهفته باشد؛ به طوری که هر دو سوی تناقض به شکلی شگفتآور در یک قاب معنایی درست قرار میگیرند.
از نظر ریشهشناختی، این اصطلاح از پیوند واژه اصیل فارسی «گفته»، واژه وامگرفتهشده «متناقض» از ریشه عربی ن-ق-ض و پسوند فارسی «نما» پدید آمده است. در حوزه ادبیات عرفانی و شیوه بیان شاعران (بهویژه سبک هندی)، این ابزار نقشی کلیدی در به تصویر کشیدن مفاهیم فرامادی دارد. همچنین در منطق ریاضی و علوم ساختاری، پدیدهای چالشبرانگیز است که مرزهای استدلال بدیهی را جابهجا میکند.