یعنی چه
ذراع سابوری نوعی مقیاس و خطکش معیار قدیمی برای متراژ زمین و دکانها بوده است. در لغت، ذراع به فاصله آرنج تا سر انگشتان گفته میشود و این نوع خاص، معادل ۱۲ قبضه (مشت بسته) بود که ریشه در مهندسی دوران ساسانی دارد.
تلفظ
واژه ذراع با کسره ذال و تلفظ عین ساکن در آخر، و سابوری به صورت منسوب به سابور (شاپور) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع تاریخی و ادبی، این کلمه به عنوان واحد طول قدیمی یا گز همدانی شناخته میشود و دقیقاً ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از واژه Cubit که معادل ذراع یا اَرَش است برای این واحد تاریخی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی اصیل و بومی این واژه شامل گز، اَرَش و ذرع هستند که در کتابهای تاریخی مانند تاریخ قم به صورت «گز همدانی» نیز از آن یاد شده است.
نماد چیست
ذراع سابوری دارای نماد نمادین یا نمادشناسی سنتی نیست؛ بلکه یک معیار فیزیکی و هندسی حکشده بر ستون مساجد اعظم (مانند مسجد همدان) برای ارجاع و پیشگیری از اختلافات تجاری بود.
جمعبندی و توضیح کامل ذراع سابوری
اصطلاح تاریخی «ذراع سابوری» یک واحد نظاممند سنتی برای سنجش طول در ایران باستان و دوران اسلامی است. بخش اول آن یعنی ذراع ریشه در زبان عربی دارد و به معنای فاصله آرنج تا نوک انگشتان است، و بخش دوم آن یعنی سابوری، صفت نسبی متمایل به نام شاپور ساسانی است که گواهی بر ریشه داشتن این نظام مهندسی در دوران ساسانیان دارد. این مقیاس دقیقاً معادل ۱۲ قبضه یا مشت بسته محاسبه میشد.
در تاریخ ایران، بهویژه در متونی مانند تاریخ قم، از این واحد با نام گز همدانی نیز یاد شده است. اهمیت این مقیاس به حدی بود که نمونه استاندارد و فیزیکی آن را بر روی ستون مسجد اعظم شهر همدان حک کرده بودند تا تاجران، معماران و عامه مردم برای متراژ زمینها، دکانها و پارچهها به آن استناد کنند و جلوی هرگونه کمفروشی یا اختلاف گرفته شود.