معنی
این اصطلاح زمانی به کار میرود که فرد مال، حق یا کالایی را بر اثر شرایط یا اصرار طرف مقابل از دست میدهد و برای تسلی خاطر خود، وانمود میکند آن مال اصلاً وجود نداشته یا چیز بیارزشی بوده که نصیب سگ شده است.
یعنی چه
در ادبیات کوچهبازاری، وقتی میگویند «سگ خورد»، یعنی قید آن چیز را زدم، مال بد ریش ریش صاحبش، یا انگار کردم که آن مال هدر رفته و نفله شده است تا دلِ فردِ خسارتدیده خنک شود.
تلفظ
این عبارت از دو واژهٔ «سگ» (با فتحه س) و «خورد» (با ضمه خ) تشکیل شده و به صورت سرهم یا جدا تلفظ و نوشته میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «کنایه از مال هدر رفته یا واگذاری از روی ناچاری»، کلمهٔ ۶ حرفی «سگ خورد» یا ۵ حرفی «سگ خور» قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای انتقال حسِ این اصطلاح در انگلیسی، بسته به موقعیت از عباراتی که نشاندهنده تباهی مال یا بیخیال شدنِ همراه با عصبانیت هستند استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی عبارات متعددی برای نشان دادن اوج نارضایتی از بخشش اجباری یا هدر رفتن یک چیز وجود دارد.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و باورهای قدیمی، این عبارت نماد واگذاری اموال با کراهت شدید است؛ ریشه ذهنی آن به این بازمیگردد که اگر گوشت یا غذایی را سگ برباید، دیگر قابل پس گرفتن نیست و باید کاملاً قیدش را زد.
جمعبندی و توضیح کامل سگ خورد
اصطلاح «سگ خورد» یا «سگخور شدن» یکی از کنایههای کاملاً عامیانه، غیررسمی و کوچهبازاری در زبان فارسی است. این عبارت زمانی به کار میرود که فرد مال، کالا یا حق خود را از روی ناچاری، اجبار یا نارضایتی شدید به دیگری واگذار میکند. فرد با بیان این جمله، ارزش مالِ از دست رفته را پایین میآورد تا به نوعی دل خود را خنک کرده و خود را تسلی دهد؛ گویی آن مال از اول وجود نداشته یا مال حرامی بوده که نصیب سگ شده است.
از نظر ریشهشناسی عامیانه، این عبارت به یک تصویرسازی قدیمی اشاره دارد؛ چرا که اگر غذای باارزشی توسط سگ ربوده شود، دیگر عملاً غیرقابل استفاده و نجس تلقی شده و باید قیدش را زد. معادلهای امروزی آن با لحنی آرامتر شامل «به درک»، «جهنم» یا «فدای سرت» (با لحن حرصآلود) است.
نکته حائز اهمیت این است که این اصطلاح به دلیل داشتن لحن تند، پرخاشگرانه و تا حدی توهینآمیز، به هیچ وجه در مکاتبات رسمی، اداری، متون کهن یا گفتگو با افراد محترم کاربرد ندارد و صرفاً در روابط بسیار صمیمی یا مشاجرههای عامیانه شنیده میشود.