معنی
این عبارت ترکیبی از حرف جر «بـ»، کلمه «ما» (موصول یا مصدری) و فعل مضارع «یفعلون» است و به عملکرد و رفتارهای انسانها اشاره دارد.
یعنی چه
در اصطلاح قرآنی، این تعبیر معمولاً در پایان آیات و برای تأکید بر این نکته میآید که خداوند به تمام کارهای بندگان بینا و آگاه است و هیچ عملی گم نخواهد شد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت با کسر باء، سکون عطف روی فاء و فتح لام و واو مدی است: [بِـ + ما + یَفـ + عَـ + لو + نَ].
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم مانند ترجمه یوسف علی یا پیکتال، این عبارت معمولاً به صورت ترکیبی از حرف اضافه به همراه عمل (doing/deeds) ترجمه میشود.
به عربی
في تفاسير اللغة العربية، تُعرب «ما» إما موصولية بمعنى «الذي» أو مصدرية، والتقدير: بفعلهم أو بالذي يفعلونه.
به فارسی
در برگردانهای فارسی قرآن کریم (مانند ترجمه مکارم شیرازی یا الهی قمشهای)، این عبارت اغلب به صراحت به 'نتیجه اعمال' یا 'محتوای رفتار' افراد ترجمه شده است.
در قرآن
این عبارت در سورههای متعددی از قرآن کریم مانند آلعمران، مائده و یونس به کار رفته است و غالباً همراه با صفاتی چون 'بصیر' یا 'محیط' میآید تا نظارت مطلق الهی را یادآور شود.
جمعبندی و توضیح کامل بما یفعلون
عبارت قرآنی «بما یفعلون» از ترکیب سه جزئی حرف جر، ماء موصوله یا مصدری و فعل مضارع غایب تشکیل شده است. این تعبیر ترکیبی در متن آیات الهی به عنوان یک اصل سنّت الهی به کار میرود تا نشان دهد هیچیک از کنشها و رفتارهای بشری از دایره نظارت، ثبت و جزا خارج نیست.
بررسی ساختار معنایی آن نشان میدهد که روی سخن اغلب با کسانی است که دست به کارهایی (اعم از شایسته یا ناشایست) میزنند و کلمه 'بـ' در ابتدای آن میتواند معنای سببیّت داشته باشد؛ یعنی 'به سبب آنچه انجام میدهند' مستحق پاداش یا کیفر خواهند بود.