یعنی چه
ثنویتگرا (اسم فاعل/صفت) به فرد یا مکتب فکری گفته میشود که جهان هستی را حاصل تقابل، تعادل یا همکاری دو جوهر، نیرو یا مبدأ مستقل و اصیل میداند. در الهیات، این باور به معنای وجود دو خدای مستقل (مانند خالق خیر و خالق شر) است و در فلسفه به مجزا بودن ذهن و ماده اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ دقیق این واژه به صورت [ثَنَوِیَّتْگَرا] (ثَ - نَ - وِیْ - یَتْ - گَ - را) است که از واژه عربی ثنویت و پسوند فاعلی فارسی گرا تشکیل شده است.
در جدول
در مسابقات جدول تقاطعی و شرح در متن، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای پرسشهایی نظیر «دوگانهباور»، «قائل به دو مبدأ هستی» یا «پیرو مذهب ثنوی» به کار میرود و دقیقاً دارای ۸ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به شخص یا مکتب ثنویتگرا از واژه Dualist و برای توصیف دیدگاههای مرتبط با آن از صفت Dualistic استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی برای این کلمه شامل «دوگانهباور»، «دوگانهانگار» و «دوگانهگرا» است. همچنین واژههای «ثنویمذهب» و «مذهب ثنوی» نیز در متون کهن به عنوان صفت برای این افراد استفاده شده است.
در قرآن
خود واژه «ثنویتگرا» در متن قرآن نیامده است، اما مفهوم آن به شدت رد شده است. در آیه ۵۱ سوره نحل آمده است: «وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَٰهَيْنِ اثْنَيْنِ ۖ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ» (و خدا فرمود: دو معبود اختیار نکنید، جز این نیست که او معبودی یگانه است) که مستقیماً دیدگاه ثنویتگرایان را نفی میکند.
نماد چیست
ملموسترین نماد اصطلاحی ثنویتگرایی در فلسفه شرق، دایره «یین و یانگ» (Yin and Yang) است که نشاندهنده تعادل دو نیروی متضاد و مکمل است. در تاریخ ایران باستان نیز تقابل «نور و ظلمت» یا «اهورامزدا و اهریمن» در آیین مانی و زرتشت دگرگونشده، نماد این تفکر است.
جمعبندی و توضیح کامل ثنویت گرا
واژه ثنویتگرا از ترکیب مصدر جعلی عربی «ثنویت» (از ریشه ثنی به معنی دوتا کردن) و پسوند فارسی «-گرا» ساخته شده است. این اصطلاح در دو حوزه دین و فلسفه کاربرد وسیعی دارد؛ در حوزه کلام و ادیان، به کسانی مانند مانویان یا مجوسان باستان اطلاق میشد که به دو مبدأ مستقل خیر و شر در آفرینش اعتقاد داشتند و در تقابل با توحید و یکتاپرستی قرار میگرفتند.
در حوزه فلسفه، ثنویتگرایی ابعاد متفاوتی به خود میگیرد؛ برای نمونه در فلسفه دکارت، ثنویتگرایی به معنای تفکیک کامل و بنیادین میان دو جوهر مستقل «ذهن» (نفس) و «ماده» (جسم) است. در کل، هر نوع دیدگاهی که هستی یا پدیدههای آن را بر پایه دو اصل بنیادین، مجزا و غیرقابل تبدیل به یکدیگر تبیین کند، زیر چتر ثنویتگرایی قرار میگیرد.