یعنی چه
گاهشماری به سیستم، علم یا روشی گفته میشود که برای تقسیم، تنظیم و نگهداری حساب زمان (مانند روزها، ماهها و سالها) بر اساس پدیدههای متناوب طبیعی مانند گردش زمین به دور خود یا خورشید و گردش ماه به دور زمین استفاده میشود.
تلفظ
این واژه از دو بخش «گاه» (با سکون هاء) و «شماری» (با ضمه شین و فتحه میم) تشکیل شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول، کلمهٔ «گاهشماری» دقیقاً دارای ۸ حرف است. از واژههای تقویم، گاهنامه و سالنما نیز به عنوان جایگزین استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Calendar برای اشاره به ساختار تقویم و واژه Chronology برای اشاره به علم بررسی و ثبت زمان به ترتیب وقوع رویدادها به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی امروزی برای این مفهوم از واژه «تقویم» استفاده میشود؛ هرچند در متون تاریخی عباراتی چون معرفة المواقیت به جنبه علمی آن اشاره دارد.
به فارسی
این کلمه یک ترکیب اصیل فارسی است که در قرن چهاردهم هجری توسط حسن تقیزاده برای تفکیک مفهوم علمی حساب زمان از واژه تقویم پیشنهاد شد. واژههای همخانواده و ریشهای آن عبارتند از گاهشمار، گاهنگار، گاهنامه، شماره و روزشمار که از ریشه فارسی میانه gāh (زمان) و šumār (شمردن) گرفته شدهاند.
نماد چیست
در نشانهشناسی عمومی و علمی، نمادهای بصری مانند ساعت شنی، برگههای تقویم، و تصویر گرافیکی گردش زمین و ماه به دور خورشید برای نمایش مفهوم گاهشماری و گذر زمان استفاده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل گاهشماری
واژهٔ «گاهشماری» یک اصطلاح ساختیافته و اصیل در زبان فارسی است که به دانش، فن و شیوهٔ تنظیم حساب زمان و مشخص کردن روزها، ماهها و سالها دلالت دارد. این واژه در ابتدای قرن چهاردهم هجری خورشیدی توسط پژوهشگر ایرانی، حسن تقیزاده، پیشنهاد شد تا مرز مشخصی میان علمِ «حساب زمان» با مفاهیم عامی چون تقویم یا تاریخ ایجاد کند. ریشه این واژه به زبان فارسی میانه بازمیگردد که از ترکیب «گاه» (وقت/زمان) و «شمار» (بن مضارع شمردن) پدید آمده است.
اگرچه خود این واژه به دلیل ریشه فارسیاش در متن قرآن کریم نیامده است، اما اصل مفهوم آن یعنی محاسبه زمان از روی گردش خورشید و ماه، در آیاتی نظیر آیه ۵ سوره یونس مورد تأکید قرار گرفته است. واژه تقویم نیز که در قرآن به کار رفته، به معنی ساختار و نظام معتدل انسان است و با مفهوم حساب زمان تفاوت دارد. امروزه گاهشماریهای گوناگونی مانند خورشیدی، قمری و میلادی در جهان بر پایه همین دانش تنظیم شدهاند.