یعنی چه
واژه «ستمکاری» به معنای بیدادگری، جور، جفا و پایمال کردن حقوق دیگران است. در لغتنامههای معتبر مانند دهخدا و معین، این واژه به وضع و قرار دادن چیزی در غیر جایگاه حق و صحیح آن نیز معنا شده است. این کلمه کاملاً پارسی بوده و از تکواژ «ستم» (با ریشه پهلوی stahm به معنی زور و فشار) همراه با پسوند صفتساز «کار» و «ی» حاصل مصدر تشکیل شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [سِ تَ مْ ک ا رِ ی] (setamkāri) است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه «ستمکاری» به عنوان یک پاسخ ۷ حرفی برای مفاهیمی چون ظلم، بیدادگری یا جور شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگانی نظیر Oppression (سرکوب و ستم)، Tyranny (استبداد و حکومت ظالمانه)، Injustice (بیعدالتی) و Cruelty (بیرحمی) به عنوان معادلهای اصلی ستمکاری به کار میروند.
در قرآن
اگرچه خود واژه فارسی «ستمکاری» در قرآن کریم نیامده است، اما معادلهای مستقیم عربی آن مانند «ظلم»، «بغی» و «عدوان» به وفور ذکر شدهاند. مشتقات ریشه «ظلم» نزدیک به ۳۰۰ بار در قرآن تکرار شده است؛ از جمله در آیه ۱۱۳ سوره هود که میفرماید: «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ» (و بر کسانی که ستم کردهاند تکیه مکنید که آتش به شما میرسد). قرآن ستمکاری را عامل نابودی جوامع و شرک را بزرگترین ستم میداند.
نماد چیست
در فرهنگ و اساطیر ایران و جهان، ستمکاری نمادهای بارزی دارد. در شاهنامه فردوسی، «ضحاک ماردوش» بزرگترین نماد استبداد و بیدادگری است. در ادبیات تعلیمی مانند آثار سعدی، حیواناتی چون «گرگ» و «پلنگ تیزدندان» نماد حاکم ستمکار هستند. همچنین در نمادشناسی عمومی، «تاریکی و شب تار» (ظلمت) نشانهای از ستمکاری و در مقابلِ نور و دادگری قرار دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ستمکاری
ستمکاری یکی از مفاهیم کلیدی در اخلاق، ادبیات و ادیان است که به هرگونه خروج از مرز عدالت و پایمال کردن حقوق انسانها اشاره دارد. این واژه اصیل پارسی، ریشه در زبان پهلوی دارد و در طول تاریخ همواره در برابر مفاهیمی چون دادگری، انصاف و معدلت قرار گرفته است. بررسی ریشهشناختی آن نشان میدهد که مفهوم فشار و زور همواره در بطن این کلمه نهفته بوده است.
در حوزه قرآنی و دینی، ستمکاری تحت عنوان ظلم و عدوان به شدت نکوهش شده و به عنوان عاملی برای فروپاشی تمدنها و جوامع معرفی گردیده است. ادبیات فارسی نیز مملو از اشعار و حکایاتی است که با استفاده از نمادهایی چون ضحاک یا حیوانات درنده، عواقب شوم بیدادگری را به تصویر میکشند و حاکمان را به شفقت و عدالتگستری دعوت میکنند.