یعنی چه
عبارت «متکلم قرن پنجم» به دانشمندان، متفکران و الهیاتی اشاره دارد که در سدهٔ پنجم قمری زیستهاند و وظیفهٔ اصلی آنها تبیین، استخراج و دفاع عقلانی از آموزههای دینی در برابر شبهات بوده است. از چهرههای برجستهٔ این دوره میتوان به شیخ طوسی، سید مرتضی و ابوحامد غزالی اشاره کرد.
تلفظ
این ترکیب از دو بخش ساخته شده است: واژهٔ «مُتَکَلِّم» بر وزن تَفَعُّل (اسم فاعل از تَکَلَّمَ) و صفت شمارشی «قَرْنِ پَنْجُم» که به دورهٔ تاریخی آن اشاره دارد.
در جدول
در بازیهای شرح در متن و جداول متقاطع، پاسخ این طراحان دقیقاً عبارت «متکلم قرن پنجم» است که بدون احتساب فاصلهها دارای ۱۲ حرف میباشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به متکلم از واژه Theologian (عالم الهیات) یا Scholastic (پیرو مکتب مدرسی و مدافع عقاید) استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی نیز از همین ریشه و ساختار استفاده میشود و به صورت «المتکلم» خوانده و نوشته میشود.
به فارسی
در زبان فارسی، واژهٔ متکلم در معنای لغوی به صورت «سخنگو»، «گوینده» یا «ناطق» و در دستور زبان به معنای «اولشخص» ترجمه میشود، اما در این ترکیب خاص معنای اصطلاحی آن یعنی «عالم کلام» مد نظر است.
جمعبندی و توضیح کامل متکلم قرن پنجم
اصطلاح «متکلم قرن پنجم» به دورانی طلایی و پرچالش در تاریخ اندیشهٔ اسلامی اشاره دارد. در سدهٔ پنجم هجری قمری، مکاتب کلامی مختلف مانند اشاعره، معتزله و شیعه امامیه در اوج پویایی خود بودند. متکلمان این عصر وظیفه داشتند تا با استفاده از ابزارهای عقلی و نقلی، از حریم باورهای دینی خود در برابر شبهات فیلسوفان و پیروان سایر ادیان دفاع کنند.
شخصیتهای برجستهای نظیر ابوحامد غزالی در میان اهل سنت، و شیخ طوسی و سید مرتضی در میان شیعیان، از نامدارترین متکلمان این قرن محسوب میشوند. آثار گرانبهایی که از این دانشمندان به جای مانده، پایهگذار تحولات شگرفی در حوزههای کلام، فقه و اصول در قرون بعدی گردید.
به طور کلی، شناخت متکلمان این عصر به درک بهتر سیر تحول اندیشه عقلانی و مذهبی در جهان اسلام کمک شایانی میکند؛ چرا که قرن پنجم هجری مرز میان کلام متقدم و متأخر و فصل تلاقی جدی علم کلام با فلسفه مشاء به شمار میآید.